<p>Een vrouwe in weerschijn<lb/> gekleet, bedaeghd van<lb/> opsicht en van jaren, met<lb/> goud gekroont, hebben-<lb/> de in de rechter hant een<lb/> vijle, al waer boven op 't<lb/> handvatsel geschreven<lb/> staet, <foreign lang="la">detrahit atque polit</foreign>, dat<lb/> is, zy neemt af en maeckt glad: hebbende in de<lb/> slincker hand een krans, te samen gevlochten<lb/> van laurier, klimop en mirten, waer aen twee<lb/> granaet-appels hangen. Zy sal sitten in eene<lb/> stoel, die geciert is met bladers en vruchten<lb/> van cedren, cipres en eycken, als mede van<lb/> olijftacken: dese plaets sal aen die sijde<lb/> staen, daerse metten elleboge nae toe leunt,<lb/> een plaets die naast aen dees beeldenis is. Zy<lb/> sal sitten in 't midden van een schaduachtigh<lb/> voorhof, en in een boomrijcke plaetse van<lb/> een hoeve, rontom met Platani of Arendoorn<lb/> bomen. Voor hare voeten salse hebben een<lb/> hoop boecken, waer tusschen een baviaen sal<lb/> sitten, die gekleet sal zijn met weerschijn<lb/> van allerleye verwen, om de verscheydene<lb/> wetenschappen uyt te drucken, die in een<lb/> geleerde Academie worden verhandelt.<lb/> Bedaeghd wort zy gemaelt, van wegen<lb/> de volmaeckte en rijpe kennisse van de din-<lb/> gen die zy besit, en waer van in dees ouder<lb/> wort gesproken: als die de jeughdelijcke<lb/> lichtvaerdicheyt, noch de sufachtige ouder-<lb/> dom, niet is onderworpen; maer als eene<lb/> die begaeft is met een vast gemoed, en een<lb/> gesont oordeel.<lb/> Datse met goud gekroont is, geeft te ken-<lb/> nen, dat wanneer 't verstand van den Acade-<lb/> mist zijne gedachten sal voortbrengen, de<lb/> welcke in 't hoofd, of so Plato in zijne Timaeus<lb/> segt, in de verstandelijcke deelen van 't ge-<lb/> moed bestaen, soo is 't van noode dat die ge-<lb/> fineert zijn als 't goud, ten einde die op alle<lb/> toutsen mogen proef houden.<lb/> In de rechterhand heeftse een vijle met<lb/> de spreuck rontom, <foreign lang="la">detrahit atque polit</foreign>, dat is, zy<lb/> neemt af en maeckt glad: want gelijck de vijle het<lb/> yser vijlt en te gelijck glat maeckt, den roest<lb/> afdoende, dat het blinkende wort, also wor-<lb/> den oock in de Academie alle overtollige<lb/> wercken weghgenomen, verbeterende 't ge-<lb/> ne gemaeckt is, 't werck polijstende en ver-<lb/> lichtende: en daarom is 't noodigh dat het<lb/> gestelt werde onder de vijle van een ernst-<lb/> haftiger oordeel der Academisten: en dat-<lb/> men doe gelijck Ovidius segt:<lb/> <pb n="embstma_1450_fac002"/> Ick sal den vijl wat meer en strenger nu gebruycken,<lb/> En laten yder woord voor 't oprecht oordeel duycken.<lb/> Waer over Quintilianus seyt dat de vijle het werck<lb/> polijst. En niet sonder reden is Horatius in zijne<lb/> Dichtkonst gram, van dat de Latijnen niet<lb/> sulcken vlijt deden om haere wercken op te<lb/> vijlen en te polijsten als wel de Griecken.<lb/> Petrarcha klaegt oock daar over. En hier uyt<lb/> wort kloecklijck gesegt, dat het werck noch<lb/> de laetste schaef of vijle moet hebben, om<lb/> dat het niet schoon noch genoegh gepolijst<lb/> is. Waer van de Latijnen dit spreeckwoord<lb/> hebben Limam addere, onder de vijle doen, op<lb/> dat het overtollige werde afgedaen: want<lb/> het gevijlde noemtmen glat.<lb/> De krans is met Lauwer, Klimop, en Mirthe<lb/> omvlochten, om dat dese drie planten de<lb/> Poeten worden toegevoeght, en dat door<lb/> de verscheyden manieren van Poesie die in<lb/> de Academie bloeyen. Oversulx behoort<lb/> de Mirth aen een honighsoet Minnedichter,<lb/> die met soeticheyt en bevalligheyt zijne<lb/> minnesangen queelt: want de Mirth is een<lb/> beeld van 't vermaeck en de aengenaemheyt,<lb/> en Venus is moeder van de Liefde. Oock seyt<lb/> Nicander, dat Venus tegenwoordigh zijnde, ter-<lb/> wijl het oordeel van Paris wierde uytgespro-<lb/> ken, gekroont was met Mirth, om datse haer<lb/> soo aengenaem was. Waer over Virgilius singt,<lb/> Aen Bacchus past de druyf, de Mirth is Ve-<lb/> nus çier:<lb/> En Phoebus wort omkranst met frissche Lauwe-<lb/> rier.<lb/> En Ovidius, willende het feest van Aprilis sin-<lb/> gen, roept Venus aen, dat zy zijne hoofdslapen<lb/> mette Mirth wilde aenraecken, ten einde hy<lb/> te beter de Minnedeuntjes, die haer pasten,<lb/> soude konnen singen.<lb/> Met veyl of Klimop en met Laurier wierden<lb/> alle Poeten sonder onderscheyt gekroont,<lb/> en hier mede wierde Pindarus gekranst. Niet<lb/> te min is de Klimop, in 't besonder, de vro-<lb/> lijcke Poeten toegepast, gelijck Ovidius, Pro-<lb/> pertius, en verscheyden andere verhalen.<lb/> De Laurier past meer den Helden-sangers,<lb/> die de daden der Keyseren en Helden be-<lb/> schrijven. En de Helden, die overwinners<lb/> waren, zijn met Laurier gekroont geweest.<lb/> En daerom stelt Apollo dieselve tot een krans<lb/> voor de verhevene en overwinnende Vor-<lb/> sten, en heylight hem dieselve mede toe, als<lb/> een Vader van de Poeten, zijnde een plante,<lb/> die een seer hooge, aengenaeme, en soete<lb/> stijl wel past. En om op te houden van te<lb/> redeneeren, over dese drie Poetische plan-<lb/> ten, salt genoegh zijn te seggen, dat Petrarcha<lb/> te Romen, met drie kranssen, van Laurier,<lb/> Klimop en Mirth is gekroont geweest, ge-<lb/> lijck Senuccius Florentin, zijn goede vriend, die<lb/> als doen geleeft heeft, getuyght gesien te<lb/> hebben.<lb/> De Granaet-appels zijn beeldsels van de<lb/> vereeninge der Academisten, zijnde dese ap-<lb/> pels van Pierio gestelt tot een beeld van ver-<lb/> samelinge van volck en geselschap, dat in ee-<lb/> ne plaetse by een vergadert is, en door<lb/> wiens vereeninge zy behouden worden: en<lb/> hierom waren zy Iuno toegeeygent, gelijck-<lb/> men in vele medaglien kan sien, alwaer Iuno<lb/> Conservatrix op gestelt is. En om dat Iuno<lb/> oock gehouden wierde voor een bovensitster der<lb/> koningrijcken, soo wierd zy geschildert met<lb/> een Granaet-appel in d'eene hand, als een<lb/> onderhoudster van de vereeniginge der<lb/> volckeren.<lb/> De Academie sal sittende gemaeckt wor-<lb/> den, om dat de oeffeningen van de Acade-<lb/> misten, gemeenlijck also geschieden: hare<lb/> cedren stoel sal uytgesneden zijn, om dat de<lb/> cederboom voor een beeld van de gedurig-<lb/> heyt wort genomen, gelijck Pierius segt. Want<lb/> dat selve hout verrot noch vermolsemt niet.<lb/> Op welcke geduricheyt de Academici oock<lb/> opsicht behooren te hebben, op datse haere<lb/> wercken wel geschaeft en gevijlt voor den<lb/> dagh mogen brengen, op dat zy de Cedren,<lb/> dat is, de eewigheyt mogen waerdigh zijn.<lb/> Plinius seyt, dat als eenigh ding met het sap of<lb/> met oly van Cedren is nat gemaeckt, dat<lb/> het van de motten of wormen niet sal ge-<lb/> knaeght worden: <xref to="11141" type="manuscriptlink">gelijck men van de boec-<lb/> ken van Numa Pompilius verhaelt, diewelcke<lb/> 535 jaeren daer nae op den bergh Ianiculus<lb/> van Gneus Terentius, terwijlen hy zijn land om-<lb/> spitte, gevonden zijn.</xref> Waer over eener sey-<lb/> de, 't zijn dingen die den Ceder waerdigh zijn, dat is,<lb/> die in eeuwiger geheughnisse behooren ge-<lb/> houden te worden. En daerom sneden zy<lb/> dieselve in Cipressen, zijnde oock onver-<lb/> derflijck als de Ceder, gelijck mede de Eyc-<lb/> ke voor de geduricheit en derselver kracht<lb/> genomen wert. Te meer past mede de Eyc-<lb/> ke daer toe, om dat in de Capitolijnsche<lb/> Agonalen, die van den Keyser Domitianus in-<lb/> <pb n="embstma_1450_fac003"/> gestelt zijn, de overwinners derselver spee-<lb/> len, met eycken lof gekroont zijn geweest,<lb/> gelijck mede de kamerspeelders, cyther-<lb/> speelders en Poeten. Waer van Martialis, Ju-<lb/> venalis, en Scaliger over Ausonium, wijtloopiger<lb/> verhael doen.<lb/> De Olijf om datse altijd groen is, wort<lb/> oock voor de geduricheyt genomen, 't welck<lb/> Plutarchus in zijn Gastmael aldus verklaert,<lb/> d'Olijf, Laurier en Cypres worden door ha-<lb/> re vetticheit en hette bewaert en onderhou-<lb/> den, gelijck mede de veyl of klimop. En<lb/> worden dese seer nae aen 't beeld van de<lb/> Academie gestelt, wesende een plante, diewelc-<lb/> ke van de Poeten, Pallas is toegewijt. <xref to="embstma_1450_001_min">Door<lb/> Minerva, die uyt het hoofd van Iupiter is gebo-<lb/> ren,</xref> wort afgebeeld de aert en levendicheyt<lb/> des verstants, wijsheyts en kennisse, sonder<lb/> welcke noodwendige gaeven, niemant een<lb/> Academist kan wesen, want wie daer van be-<lb/> rooft is, die wort geseyt, sulx te doen <xref to="adag_froben1559_nr0037">Crassa<lb/> Minerva</xref>, dat is, plomplijck en sonder kennisse<lb/> of wetenschap: gelijck 't selve van Horatius<lb/> en Cicero dickwijls gebruyckt is. Als of zy<lb/> wilden seggen, ghy sult niet doen of spree-<lb/> ken, waer in de Nature tegen u verstand, of<lb/> de gunste des hemels, strijt: gelijck eenige<lb/> braeve geesten, die willende den Academist<lb/> en Poeet naebootsen, raepen hier en daer ee-<lb/> nige dichten, doch sonder kennisse of aert<lb/> uyter Natuure daer toe te hebben, niet eens<lb/> denckende, hoe zy meer spreken, hoe zy<lb/> haere onwetenheyt meer aen den dag bren-<lb/> gen. Soo is 't dan van node, voor die daer<lb/> begeert een onsterflijcke naeme van een wijs<lb/> Academist te hebben, dat hy sich voede met-<lb/> te vrucht van de Olijve, dat is, dat hy besigh<lb/> zy, om de wetenschap van Wijsheyd en ken-<lb/> nisse te verkrijgen, door nachtwaecken en<lb/> naerstige oeffeninge: waer van de Olijve een<lb/> beeld is. Want onder den Studenten wort<lb/> dit spreeckwoord gevonden, plus olei quam vi-<lb/> ni, als dat hy meer in oly als in wijn heeft<lb/> verteert. Verstaende dat hy meer naerstig-<lb/> heyt en sloverie mette sinnen heeft gedaen,<lb/> om de wetenschappen te verkrijgen, als met<lb/> wandelen, slempen, of andere dertelheden.<lb/> 't Ander spreeckwoord, oleum &amp; operam perde-<lb/> re, past op die gene, dewelcke alle haere tijd<lb/> en moeyte aenleggen, in dingen daerse noch<lb/> met eere noch met voordeel konnen uitge-<lb/> raken. Waer over S. Hieronymus seyt, hy heeft<lb/> den oly en kosten verlooren, diewelcke den Os totten bal-<lb/> sem sent, sprekende dit van die gheene, die-<lb/> welcke sich onderstaen sodanige persoonen<lb/> te leeren, die bot van verstandt, en quaedt<lb/> van begrijp zijn, om de wetenschappen te<lb/> vatten. Welcke wetenschappen verkreghen<lb/> worden met naerstigheyd en arbeyt, die in<lb/> dese plaets, door den Olyf, zijn uytgebeeld,<lb/> wiens blaeders scherp en bitter zijn, gelijck<lb/> oock de vrucht is, wanneer die voortkomt,<lb/> doch rijp zijnde, wort die soet en aenge-<lb/> naem, gevende een lieflijck sap: een beeld<lb/> van arbeyd en van geduyrigheyt, als 't welke<lb/> de lichaemen van 't verrotten en bederven<lb/> bewaert: also is oock de wetenschap eerst<lb/> bitter en scherp door den arbeyd en naer-<lb/> stigheyd, diemen moet doen om dieselve te<lb/> verkrijgen, doch rijp en volwassen zijnde,<lb/> dat is, de wetenschap verkregen hebbende,<lb/> so proeftmen de vrucht met overgroot ver-<lb/> noegen, en mette geduyrigheyt van een goe-<lb/> de naeme, die sich dan de student te gemoed<lb/> voerende, soo verheught hy sich in sijnen ar-<lb/> beyd, als mede inde vrucht en in 't genoe-<lb/> gen, die hy vande wetenschappen hoopt te<lb/> verkrijgen.<lb/> Zy sal midden in een schaduachtigh en<lb/> boschachtigh hofken, in een hoeve, sitten,<lb/> mette Platani of Arendoorn-bomen rontom<lb/> haer, gelijck Plinius dieselve int II boeck aen 't<lb/> I capittel beschrijft, ter gedachtenisse van<lb/> de eerste Academie, diewelcke aengevangen<lb/> is, op de hof-steede van eenen Edelman<lb/> Academus: in wiens lieflijcke hoeve, niet verre<lb/> van Athenen leggende, de Platonisten ver-<lb/> gaederden met haeren Godlijcken Plato, om<lb/> met hem te redeneren vande Platonische<lb/> wetenschappen: gelijck sulcx D. Laertius in 't<lb/> leven van Plato verhaelt. En Carolus Stephanus<lb/> seydt, dat dat-selve bosch duysent schreeden<lb/> van Athenen is geweest; soo dat de Aca-<lb/> demie haer oorsprong buyten op 't land heeft<lb/> gehadt; maer haere naeme heeftse van den<lb/> Edelman Academus verkregen. Doch dit<lb/> dient te weeten, dat de secte en de vergade-<lb/> ringe der deughtsaeme by de oude in drie-<lb/> derley wijse zijn onderscheyden geweest, te<lb/> weeten, nae de manieren, nae de plaetsen,<lb/> en nae de eygen naemen der personen. Van<lb/> de schandige manieren sijn de navolgers van<lb/> Antisthenes Cynicus, de hondsche genaemt ge-<lb/> weest, want zy hadden voor een gebruyck,<lb/> <pb n="embstma_1450_fac004"/> eens anders leven en arbeyd met hondsche<lb/> en bijtachtige tanden te verscheuren, ofte zy<lb/> schaemden sich niet, als de honden, haere<lb/> minne-lusten in 't openbaer te pleeghen, ge-<lb/> lijckmen van Crates en van Hiparchia de phi-<lb/> losophinne, de suster van Metroclus, by Laertium<lb/> magh lesen. Van de eerbaere manieren zijn<lb/> de naevolghers van Aristoteles, peripatetici of<lb/> wandelaers ghenaemt gheweest, om dat zy<lb/> voor een gebruyck hadden, al wandelende<lb/> te disputeeren en redenkavelen. Vande pu-<lb/> blijcque of openbaere plaetsen, hebben dese<lb/> haeren naeme verkreghen, die genaemt zijn<lb/> geweest nae de Steeden, als de Eliensen, Mega-<lb/> rensen en Cirenaische. En van de gemeene plaet-<lb/> sen de Stoici, diewelcke eerst Zenonische, nae<lb/> haeren oversten Zeno genaemt zijn. Maer van<lb/> die tijd af, om sich seecker te stellen voor de<lb/> schandlijcke daeden, begost dese Zeno , in 't<lb/> portael van Athenen, alwaer 1430 Burgeren<lb/> waeren doodgeslagen, te reedeneren en zijn<lb/> aenhang te versamelen, diewelcke Stoici ge-<lb/> naemt wierden, nae 't woord Stoa, 't welck<lb/> een portael bediet: waer-over die ghene<lb/> Stoici genaemt zijn, die in dat selve portael<lb/> verkeerden: 't welck daer nae, met seer<lb/> schoone schilderyen, van dien vermaerden<lb/> schilder Polignorus, is verciert geweest. Van de<lb/> persoonen zijnse oock genaemt geweest So-<lb/> cratici, Epicurei en andere, nae de naemen van<lb/> haere meesters. En also de naem van Acade-<lb/> mie, gelijck geseyt is, van den Heer Academus<lb/> af-komt, alwaer de Platonici de eerste verga-<lb/> deringen hebben gehad: soo zijn alle ver-<lb/> gaederingen der deught en geleertheyt, daer<lb/> nae Academien, jae tot desen tijd toe, genaemt<lb/> gheweest: En worden als nu in een vierde<lb/> maniere gebruyckt, te weten tot verkiesinge<lb/> van een naeme die hooghmoedigh, eersuch-<lb/> tigh, dapper, statigh, vol vreemde grillen en<lb/> spottigh is. En soo wort dese naeme, by on-<lb/> sen tijde, meesten-deel gebruyckt. En om de<lb/> uytlegginge van onse beeldenisse te volgen,<lb/> seggen wy, dat de veelheyt der boecken, die<lb/> voor haere voeten leggen, grootelijcx ver-<lb/> eyscht wort, wesende dit het voornaemste<lb/> wit van den Academist, verscheydene boec-<lb/> ken te lesen en te herlesen, om tot veelder-<lb/> leye kennisse te geraecken.<lb/> Den Baviaen maecken wy datse by Acade-<lb/> mie en tusschen de boecken sit, om dat die-<lb/> selve van de Egyptenaers voor een beeld<lb/> vande konsten gehouden wierde: En daer-<lb/> om heylighden zy dienselven aen Mercurius,<lb/> die de eerste vinder vande konsten en lette-<lb/> ren geweest is, gelijck Pierius segt; want wie<lb/> sijn plicht van een geleert Academist, wil<lb/> oeffenen, moet gestadigh in de konsten en<lb/> wetenschappen besigh zijn, diewelcke dap-<lb/> per toewassen door het gestadigh verkeeren<lb/> op de Academien.<lb/> </p>

http://www.dbnl.org/tekst/pers001cesa01/pers001cesa01_0003.htm

embstma_1450

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

embstma_1450_pic001.jpg

Academia

emblempictura

emblem pictura

embstma_1450_emblem002

1

ACADEMIA

Academia: a crowned, seated lady, holding a wreath and a file

embstma_1450.dmp

11141

embstma_1450_001_min

adag_froben1559_nr0037

embstma_1450_fac001

Oefenplaats der geleerdheid

25F22(BABOON)

25G21(POMEGRANATE)

25G3(LAUREL)(+27)

25G3(PLANE-TREE)

25G31(MYRTLE)(+27)

25G4(IVY)(+27)

31AA2352

31D15

43A(+12)

44B1212

44B191

47D8(FILE)

48A983

48B1410:5(+113)

49B40:5(+113)

49L73

49M32

49MM32

86(ACADEMIA)

86(DETRAHIT ATQUE POLLIT)

Oeffen-plaets der Geleertheyt

embstma_1450_emblem001