<p>Een oud mager en dorr' man, staende be-<lb/> schroomt en beschaemt, zijnde in 't wit<lb/> gekleed, siende na den hemel, houdende met<lb/> beyde handen een seeve, hebbende een kee-<lb/> ten om den hals, staende by een oven, daer't<lb/> vier ontsteken is.<lb/> De wroeginge is van de Griecken ge-<lb/> noemt Syntresis, 't welck anders niet luyt, als<lb/> opmerckinge en behoudinge, en is dat deel<lb/> van de ziele, dat de sonde haet, en sich al-<lb/> tijd soeckt suyver te houden van alle schuld<lb/> der sonde: En soo 't eenige feyten heeft be-<lb/> gaen, walght sich daer van altijd, en heeft<lb/> daer in misnoegen. Hieronymus noemt het de<lb/> Conscientie. Basilius verstaet dat het een natuyr-<lb/> lijck oordeel is, dat de mensche heeft in<lb/> goed of quaed te doen. S. Damascenus seyt, dat<lb/> dit het licht is van ons gemoed. Ludov. Vives<lb/> noemt het een bestraffinge van ons gemoed,<lb/> die de deughden voor goed kent, en ver-<lb/> jaeght de gebreken, knagende gestadigh het<lb/> gewissen.<lb/> Oud word hy gemaelt, om dat de oude,<lb/> door hare eervaerentheyt, veel lichtelijcker<lb/> van 't goed en quaed konnen oordeelen, en<lb/> hare conscientie of geweeten veel suyverder<lb/> <pb n="embstma_1450_fac012"/> soecken te behouden, als wetende dat zy<lb/> den dood naerder zijn als de Iongelingen,<lb/> diewelcke dickwijls op de wellusten acht<lb/> nemende, niet eens dencken waer in zy God<lb/> vertoornen, wesende de conscientie niet an-<lb/> ders, gelijck Hugo seyt, als een kennisse des<lb/> herten, want het herte kent sich selve, door<lb/> hare kennisse.<lb/> Dor en mager is hy afgemaelt, overmits<lb/> hy gestadig gequelt en verteert wort door 't<lb/> knagen van sijn geweeten. En gelijck Ovidius<lb/> verhaelt, soo is het knagèn als een worm<lb/> die 't schip heimlijck op eet en vermolsemt,<lb/> of als een roest die 't yser verbijt en ver-<lb/> teert, &amp;c.<lb/> Hy staet beschaemt, om dat het den<lb/> schuldigen eygen is, beschaemt te wesen.<lb/> Beschroomt wort hy gemaelt, om dat die<lb/> geene, die een wroegend geweeten heeft, al-<lb/> tijd vreest voor de rechtveerdigheyd Go-<lb/> des, dat die hem de verdiende straffe, in dit<lb/> en in 't andere leven soude geven. Pythagoras<lb/> seyt, datter geene soo stout gevonden wort,<lb/> of de quaede conscientie doet hem seer s<lb/> chricken, want hy is nimmermeer gerust<lb/> van gemoed, bevreest zijnde voor 't suysen<lb/> van den wind. Waerover de Griecxsche<lb/> Poëet Menander seyt:<lb/> Koom vry de stoutste Man die leeft,<lb/> En die wat op sijn leeden heeft,<lb/> 't Geweten maeckt hem dat hy beeft.<lb/> In 't wit is hy gekleedt, om dat alser eenige<lb/> smette op 't wit valt, men dieselve terstond<lb/> sien kan, hoe kleyn die ook zy, maeckende<lb/> 't selve lelijck: Alsoo doet oock de achter-<lb/> dochtige mensch, als hy eenige misslag be-<lb/> gaen heeft, hoewel die oock kleyn is, en<lb/> voelt terstont dieselve, misprijstse, en soeckt<lb/> die te verbeteren, en berou krygende, tracht<lb/> hy tot God te loopen, als tot een seer barm-<lb/> hertigh vader, soeckende op nieuws sijne<lb/> gunste te verkrijgen; en hierom staet hy met<lb/> de oogen ten hemel gekeert.<lb/> Hy hout de seeve, zijnde dieselve een<lb/> wercktuygh, waermede men 't goede van 't<lb/> quade, en 't koren van 't kaf onderscheydt,<lb/> blyvende het quade in de wanne van onse<lb/> gewissen.<lb/> De keten met'et hert op de borst, daer van<lb/> seggen de God-geleerde, dat de raedslag in 't<lb/> herte sit, en daer in steken oock de beginse-<lb/> len van alle daedlijcke wercken, leerende<lb/> oock Christus dat het geene den mensch be-<lb/> smet, in 't herte sit: en de Oude seyden, dat<lb/> het hert den buyck van de ziele was, en daerom seyt<lb/> David: Schep, o God! in my een reyn hert, verstaende<lb/> goede gedachten.<lb/> De keten, daer aen 't hert hangt, bediet na<lb/> Pierii seggen, een oprecht man die niet liegt<lb/> of bedriegt, maer die 't geene hy in sijn her-<lb/> te draeght, oock op de tonge heeft, afge-<lb/> scheyden van alle versieringe en logen, zijn-<lb/> de by gevolg van een goede conscientie of<lb/> geweeten.<lb/> De oven of forneys bediet by Pierium in de<lb/> aengetogen plaetse, de conscientie die door<lb/> 't vier beproeft is, om dat God door de Pro-<lb/> pheten beveelt, dat haer eenige dingen in<lb/> den oven sullen toegebracht worden, dat is,<lb/> die stilswijgende by haer sullen werden over-<lb/> wogen: En als men over de bedrevene mis-<lb/> daden berou krijgt, soo word onse conscien-<lb/> tie in ons heymelijck ontsteken en begint te<lb/> knagen, soeckende met geweld de sonde al-<lb/> lenskens uyt te wisschen: En dit is de oorsa-<lb/> ke waerom eenige uytleggers der Heylige<lb/> Schrifture, dit selve by het hert des men-<lb/> schen uytleggen. Noch meer, soo is het for-<lb/> neys een voornaem wercktuygh dat de di-<lb/> stilleerders gebruycken, hebbende geen an-<lb/> der wit, dan het suyvere van het onsuyvere<lb/> te scheyden: Even op dieselve maniere<lb/> soeckt de wroeger van 't gemoed, in 't for-<lb/> neys van sijn hert, met het vier van de vreese<lb/> der conscientie, metten wind van de heylige<lb/> inblaesingen, sijne ziele te suyveren, van alle<lb/> vuyligheyt, ten eynde zy bequaem zy, om<lb/> sich Gode op te offeren.<lb/> </p>

embstma_1450_fac011

embstma_1450

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

emblem pictura

Scropolo

emblempictura

embstma_1450_emblem002b

SCROPOLO

Scropolo (unillustrated)

embstma_1450.dmp

Achterdocht, wroeging in het gemoed

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

embstma_1450_emblem002

Achterdocht, Wroeginge in 't gemoedt.

embstma_1450_emblem002a