<p>Een vrouwe die een schalmeye in de rech-<lb/> ter hand houd, en in de slincker een eyc-<lb/> ken krans, met een palmtack met quispels<lb/> en lovers geciert, en voor haere voeten<lb/> plockhayren sich twee haenen.<lb/> Hesiodus bewijst in 't begin van sijn boeck<lb/> van de wercken en daegen, dat de prickel<lb/> tot eere en een goede naeme, seer loflijck<lb/> is, aengesien door soodaenigen strijd, de<lb/> deugdsaeme oock strijden met die geene,<lb/> die neffens haer loopende, wat schijnen voor<lb/> uyt te winnen. De meeninge Hesiodi is dusdaenig:<lb/> D'een buyrman draegt den andren haet,<lb/> Om dat het d'een wat beter gaet:<lb/> D'een Smit den andren Smit benijt,<lb/> D'een Backer doet den andren spijt.<lb/> D'een Beed'laer d'ander is verdriet,<lb/> De Speelman acht den Pijper niet.<lb/> Hier uyt komt het spreeckwoord: <xref to="adag_erasmus_0125">Figulus<lb/> Figulum odit,</xref> 't is d'eene Beed'laer leet dat d'ander voor<lb/> de deure staet. En dit sietmen doorgaens onder<lb/> alle konstnaers van eenen handel, hoe deug-<lb/> dig oock dieselve zijn, dat d'eene den ande-<lb/> ren haet. Daerom siet men dagelijx dat de<lb/> studenten des anderen werck verkleynen en<lb/> lasteren, want sy benijden het goed geruchte<lb/> van hare deugdelijcke landsluyden; en 't ge-<lb/> beurt dickwils, dat zy die geene, nae haer<lb/> dood, prijsen, die zy, by haer leven, hebben<lb/> veracht: zijnde de student beweegt, en dat<lb/> door een sekere eergierige nijdigheyt van<lb/> eere, die in hem verweckt is, door den pric-<lb/> kel van een heerlijck gerucht; begeerig zijn-<lb/> de om alleen uyt te munten door de hoog-<lb/> heyd, en voor d'opperste boven alle andere<lb/> <pb n="embstma_1450_fac022"/> gehouden te worden; en soo slooft en pijnt<lb/> hy sich af, om te geraecken, jae boven te<lb/> komen, alle de teyckenen van volmaeckt-<lb/> heyd.<lb/> 't Hierogliphisch beeld van 't goed ge-<lb/> rucht, is de Trompet, bediedende vermaert-<lb/> heyd en een goede naeme, seyt Pierius, want<lb/> dieselve moedigt den soldaeten en wecktse<lb/> op van den slaep. Insgelijx doet oock de<lb/> Trompet van een goed geruchte, want zy<lb/> weckt de deugdlijcke gemoederen op van<lb/> den slaep der luyheyt, en maeckt datse altijt<lb/> op den schildwacht staen, zijnde vrywillig,<lb/> alleen om een goede voortgang te doen in<lb/> haere oeffeningen tot een eeuwige naeme<lb/> en eere. Van gelijcken doet oock de Trom-<lb/> pet, die de gemoederen der soldaeten ont-<lb/> steeckt, en doetse nae den krijg vlammen.<lb/> De Trompet van een goed gerucht en eere,<lb/> ontsteeckt mede de gemoederen tot een<lb/> prickel van de deugd. Waer over Plutarchus<lb/> aldus van de zeedelijcke deugd seyt, de Wet-<lb/> gevers verwecken in de steden eergierigheyt en afgonst,<lb/> maer tegens vyanden gebruyckensc trompetten en fluyten,<lb/> om den vlam der gramschap en begeerte van te vechten,<lb/> te ontsleecken: En voorwaer soo isser geen sa-<lb/> ke die de gemoederen totte deugd meer<lb/> ontsteeckt als de trompet van lof en eere:<lb/> en dat insonderheyd in den Iongelingen.<lb/> De krans en de palm geciert met quispels,<lb/> is een beeld van de belooninge der deugd,<lb/> waer door de deugdsame in geduyrige strijd<lb/> en afgonst staen.<lb/> De eyckekrans was in 't schouspel van<lb/> Romen, een beeld van de belooninge der<lb/> deugd, en waeren de Redenaers van de La-<lb/> tijnsche en Griexsche Prosa, de Musiciens en<lb/> de Poëten daer mede gekroont, gelijck<lb/> Martialis seyt. Ick sou dit konnen bevestigen<lb/> met'et opschrift van Lucius Valerius dat hy van<lb/> sijn dertiende jaer te Romen onder de latijn-<lb/> sche Poëten is gekroont geweest, inde kamp<lb/> van Iupiter Capitolinus, die van Domitianus was in-<lb/> gestelt, gelijck Suetonius verhaelt. En hoewel<lb/> in 't opschrift de eycken kroone niet word<lb/> uytgedruckt, niettemin magmen dit anders<lb/> niet verstaen, want in den strijd van Iupiter<lb/> Capitolinus wierden de overwinners met eyc-<lb/> ken blaeders gekroont.<lb/> Van de Cytherspeelders seyt Iuvenalis:<lb/> Pollio verwacht de Capitolijnsche eycke kroon,<lb/> en de Histrioni of kamerspeelders mede,<lb/> gelijck in het opschrift van Panuinus blijckt.<lb/> De palm en krans die met quispels is ge-<lb/> ciert, was oock de belooninge die aen de<lb/> eerste overwinnaers wierde gegeven; maer<lb/> de tweede kregen de krans mette quispels<lb/> niet, gelijck Scaliger segt uyt Ausonius. Alhoe-<lb/> wel de kranskens waeren kleyne bosselkens<lb/> van witte wolle, gelijck Festus seyt. Maer<lb/> men vindt oock, dat de kranskens van veele<lb/> genomen worden datse van goud en syde<lb/> sijn gemaeckt geweest. Daer over leest-<lb/> men by Alexander van Alexandro, dat de Ita-<lb/> lianen de quispels alleen van goud vereer-<lb/> den. En Sidonius de Poëet seyt, Palma serica,<lb/> dat is een Palm, met knopen en quispels<lb/> van syde geciert. Leest Scaliger en Turnebus<lb/> over dese plaetse, alwaer zy dese palmen en<lb/> kranskens met quispels aen de eerste over-<lb/> winners geven. Wy hebben dan dese gestelt<lb/> tot een teycken dat de Emulatie of Afgonst<lb/> ons prickelt totte hoogste eere, en tot het<lb/> verkrijgen van de opperste belooningen.<lb/> De haenen die sich te saemen plockhay-<lb/> ren, dienen tot een beeld van Afgonst en<lb/> prickel tot eere. Chrysippus stelt ons de Af-<lb/> gonst en strijd der haenen tot een prickel<lb/> van dapperheyd. Themistocles moedigde sijne<lb/> soldaeten tegens de Barbaren, door 't ge-<lb/> vecht van twee haenen, anders nergens om,<lb/> dan om daer door de overwinninge te ver-<lb/> krijgen. Waer over oock die van Athenen<lb/> alle jaeren twee haenen, in haere openbaere<lb/> schouwspeelen deden vechten, tot een pric-<lb/> kel van eere, gelijck C. Rhodiginus verhaelt.<lb/> Plinius seyt in sijn X cap. dat die van Pergamo<lb/> alle jaeren een schouspel van haenen toestel-<lb/> den, als oft kampvechters waren. En I. Pollux<lb/> seyt, dat de Barbaren twee vechtende hae-<lb/> nen in haere medaglien sneden, zijnde een<lb/> beeld van Afgonst, strijd en prickel van eere.<lb/> </p>

embstma_1450_fac021

embstma_1450

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

emblem pictura

Emulatione

emblempictura

embstma_1450_emblem007b

EMULATIONE

Emulatione (unillustrated)

embstma_1450.dmp

Afgunst, prikkel tot eer. Strijd om leer, is prikkel van eer

adag_erasmus_0125

embstma_1450_emblem007

Afgonst, Prickel tot eere. Strijd om leer, is prickel van eer

embstma_1450_emblem007a