<p>Een treurigh en swaermoedigh Iongman,<lb/> met gescheurde kleederen, en een groen<lb/> bonnet op 't hoofd, hebbende aen de armen<lb/> en beenen ysere boeyen als ronde ringen, en<lb/> in den mond een korfken, met een lerp of<lb/> <lb/> <pb n="embstma_1450_fac027"/> geessel in de eene hand, alwaer aen 't eynde<lb/> loode balletjes sullen zijn; leggende een<lb/> haese voor sijne voeten.<lb/> Dese beeldnisse is ten deele vertoont uyt<lb/> natuerlijcke saecken, ten deele uyt het te-<lb/> genwoordige, en ten deele uyt het oud ge-<lb/> bruyck en de schande, waer mede de schul-<lb/> dige wierden gestraft.<lb/> Iongh wordt hy gemaelt, om dat jonge<lb/> luyden veeltijdts onbedacht en sorgeloos<lb/> zijn, 't goed weynigh achtende: en voor-<lb/> waer soo yemant treurigh en bedachtsaem<lb/> is, soo is 't die geene, die sich in veele schu-<lb/> den steeckt.<lb/> Hy is gescheurt, want om dat hy sijne<lb/> goederen verquist heeft, en geen geloof<lb/> meer vind, loopt hy soo beroyt als een be-<lb/> delaer. 't Groene bonet dat hy op 't hoofd<lb/> draeght, is een gewoonte die tegenwoor-<lb/> digh in veele landen wort gebruyckt: waer<lb/> in de schuldenaers tot een eeuwige schan-<lb/> de, geen middel hebbende om hunne schul-<lb/> den te betaelen, worden gedwongen, dat<lb/> selve te dragen. Daerom seyt men, 't is een<lb/> Banckerottier, hy is al in 't groen.<lb/> Hy wort vertoont aen voeten, armen en<lb/> hals geboeyt te zijn, om datse van ouds al-<lb/> soo aen de Romeinsche wetten waeren ver-<lb/> strickt, welcke woorden van A. Gellius in 't XX<lb/> capit. van 't eerste boeck werden verhaelt.<lb/> Aeris confessi rebusque jure judicatis triginta dies justi<lb/> sunto. Post deinde manus injectio esto, in jus ducito, in<lb/> judicatum facit, aut si pseudo eo in jure, vim secum duci-<lb/> to, vincito, aut nervo aut compedibus quindecim pondo,<lb/> ne minore, aut si volet majore vincito. Si volet suo vi-<lb/> vito. Ni suo vivit, qui eum vinctum habebit, libram<lb/> farris in diem dato. Si volet plus dato. Als hy sijn<lb/> schuldt heeft bekent, en alles door 't recht<lb/> is geoordeelt, sullen hem dertigh dagen vry<lb/> zijn. Daer nae maghmen de handen daer<lb/> aen slaen, in 't recht trecken, en soo hy niet<lb/> betaelt, of valsch wort bevonden, magh-<lb/> men hem mede nemen, en ten minsten met<lb/> boeyen van 15 ponden of daer boven kluy-<lb/> steren; soo hy wil, moet hy sijn slave zijn,<lb/> of anders magh hy hem een pond meels ge-<lb/> ven, of meer soo hy wil. En hierom is hy<lb/> met boeyen of kluysters vast gemaeckt. De-<lb/> se ysere boeyen mochten wel meer, maer<lb/> niet min als 15 pond wegen. Zy wierden<lb/> oock nae drie marckt dagen wel aen den<lb/> hals gestraft, of zy wierden verre over den<lb/> Tyber te koop gestelt. En sooder veele schul-<lb/> denaers waeren, mocht yeder nae sijn be-<lb/> lieven een stuck vleisch uyt des banckerot-<lb/> tiers lijf snijden, en mosten op een pond<lb/> brood 's daeghs leven, gelijck A. Gellius<lb/> wijder seyt: Tertiis autem nundinis capite poenas da-<lb/> bant, aut trans Tyberim peregre venum ibant. Nam si<lb/> plures forent quibus reus esset judicatus, secare si vellent<lb/> aut partiri corpus addicti sibi hominis permiserunt: Verba<lb/> ipsa legis haec sunt: Tertiis Nundinis partes secanto si plus<lb/> minusve secuerunt, sine fraude esto. Na drie merckt-<lb/> dagen wierdense aen den halse gestraft, of<lb/> over den Tyber verre te koop gebracht. Soo<lb/> hy van veelen schuldigh was overwonnen,<lb/> mochtense hem in stucken kappen, of onder<lb/> sich deelen. De woorden van de wett zijn<lb/> dese: Op den derden mercktdagh hout hem<lb/> in stucken, soo zy te veel of te weynigh ge-<lb/> kapt hebben, laet het sonder bedrogh zijn.<lb/> En also dit al te wreed was, soo seyt A. Gel-<lb/> lius, dat hy noyt gehoort noch gelesen heeft,<lb/> dat dit geschiet zy. Men vind wel in 't eer-<lb/> ste boeck van Tit. Livius, dat de schuldenaers<lb/> sich in den dienst gaven, van die geene die<lb/> zy schuldigh waeren, en dat zy van den<lb/> schuldeisscher wierden gegeesselt en gebon-<lb/> den, gelijckmen van Lucius Papirius leest, die-<lb/> welcke den Iongeling Publium in gevangnisse<lb/> heeft gestelt, hem alle gewelt en smaet aen-<lb/> doende, om dat hy sijne hoererye niet wilde<lb/> gedoogen: daer nochtans Publius, seyt hy,<lb/> Papirii schuldenaer was. Dionys. Halicarnassaeus<lb/> verhaelt gelijcke straffe, maer hy voeghter<lb/> dit by, dat niet alleen de schuldenaer, maer<lb/> oock hunne kinderen totte slavernye van<lb/> den schuldeysscher, wierden overgegeven.<lb/> En dit zy verhaelt tot vernoeginge van den<lb/> lief hebbers. Hy sal een korfken in den mont<lb/> houden, om datmen by Alexander van Ale-<lb/> xandro bevint, datmen in Boëtia palende aen<lb/> Griecken, den schuldenaers geen grooter<lb/> schande kost aen doen, dan alse werden ge-<lb/> dwongen, datse op de marckten, voor 't ge-<lb/> meene volck, mosten sitten met een leedige<lb/> korf in den mond, als eene, die al het sijne<lb/> verbrot hebbende, nu met den leedigen be-<lb/> delkorf most ommegaen.<lb/> Hy heeft een geessel in de hand met loo-<lb/> den ballekens, om dat de banckerotteerders<lb/> totte tijt van Constantinus toe, met looden bal-<lb/> lekens wierden geslagen: en dese als een<lb/> vroom Christen Keyser, was de eerste die<lb/> <pb n="embstma_1450_fac028"/> de Banckerotteerders van soo godloose<lb/> straffe bevrijde, gelijck Baronius van hem ge-<lb/> tuyght. Alhoewel het waer is, dat veele jae-<lb/> ren nae de regeeringe van Constantinus, wan-<lb/> neer de Keysers Theodosius, Valentinianus en Ar-<lb/> cadius regeerden, dat, soo wanneer eenigh<lb/> hooftman, met 's lands midlen banckerot<lb/> speelde, dat hy nae de oude maniere met<lb/> loode ballekens wierde geslaegen. Welcke<lb/> gewoonte in 't breede wert uytgebreyt in 't<lb/> Codex van Iustinianus lib. 10. tit. 31. lege 40.<lb/> De Haese voor sijne voeten wort voor<lb/> de vreese genomen, zijnde het vreesach-<lb/> tigste dier van allen, want hy is voor 't min-<lb/> ste gerucht vertsaeght, dat de honden achter<lb/> hem heer zijn. Alsoo vreest de banckerot-<lb/> tier oock voor citatien, intimatien, manda-<lb/> menten &amp;c. vol anghst zijnde, dat hy door<lb/> den Schout sal werden gevangen. En daer-<lb/> om loert hy altijt op list, hoe hy 't sal ont-<lb/> slippen, en haes op speelen.<lb/> </p>

http://www.dbnl.org/tekst/pers001cesa01/pers001cesa01_0032.htm

embstma_1450

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

Banckerot, Schuldenaer

Debito

emblempictura

embstma_1450_emblem010

9

DEBITO

Debito: a man holding a basket with his teeth, a scourge in his hand, irons around his neck and legs; a hare

embstma_1450.dmp

Banckroet, schuldenaar

embstma_1450_fac026

emblem pictura

25F26(HARE)

31D12

41A7751

41D2(+7)

41D221(CAP)

41D29

44G31

44G321(SCOURGE)

46B4510:5(+123)

49D36:25D13(IRON)

86(DEBITO)

embstma_1450_emblem008d

embstma_1450_pic026.jpg

embstma_1450_emblem009