$ TEXT_EXPL_XML

Een Vrouwe van een bestandigh ouder, beknopt en in 't groen gekleet, hebbende in de rechter hand een pael, diewelcke in de aerde is vast gemaeckt, alwaer een teedre en jonge spruyt is aengehecht, houdende in de slincker hand een Pinceel, en een Beytel. De Konst is een bequaemheyt of geschickt heyt des verstands, hebbende haer oorsprong van 't gebruyck, van onderwijsinge, en van de reeden, die in 't gemeen geoeffent wert on trent de nootwendige saecken tot des Men schen gebruyck. Dese bepalinge is getrocken uyt Diomedes, Aristoteles en D. Thomas. Maer om dieselve besonderlijck uyt te drucken, sullen wy seggen dat dese naeme van Konst, kan drie dingen te kennen geven, ten eersten het ontwerp of de gelijckenisse, te weten de in gebeelde en bevatte gedaente der dingen in 't gemoet: en in dese eerste maniere sullen wy seggen, dat zy is een geschicktheydt van 't Verstant. De tweede saecke is, het Meester stuck of Konst-werck, door dieselve maniere in 't wercken uytgedruckt, door welcke de Konst was in 't Verstand als een begrijplijck heyt. De derde is het werck of de uytvoe ringe selve, die door konstigheyt is t'saemen gestelt. Soo dat wy sullen seggen, dat de Konst schuylt in de sinnen of in 't verstand, maer het Meesterstuck blijckt door 't gesich te, en het werck in de uytvoeringe. De Habitus of geschicktheyt des Verstands heeft twee deelen: voor eerst de spieglende, dieder is de overweginge, wiens eynde is de Wetenschap, waer van wy tegenwoordigh niet sullen spreecken, de tweede is de ge schicktheyt van 't werckende verstand, datter heeft twee wegen om tot het eynde te gera ken, 't welck is het werck selve. De eerste weg is de gestadige oefninge in de gemaeckte wercken, waer uyt dan spruyt eene geschick theyt, die 't Verstand, in de werckinge, be quaem en vaerdigh maeckt. De tweede wegh is de Wijsheydt, die 't werck bestiert nae de waerheydt, en maeckt dat de Konstenaer, in sijne handelinge geschickt en vast zy. Wy hebben geseyt dat de Konst haer oor sprongh heeft van 't gebruyck, van de Wet ten, en van de reeden. Waer uyt te mercken is, dat het woord, gebruyck, twee dingen kan beteyckenen. Voor eerst de eervaerentheyt, ten tweeden de oefninge des konstenaers. Dat de eervaerentheyt nootwendigh zy, seyt de Philosooph, datse is 't begin van alle be wijs der Konsten en Weetenschappen. De Poeet Manilius seyt, de eervaerentheyt heeft, door 't langh gebruyck, den wegh gebaent tot alle konsten. En Cardanus seyt, door eervaeringe is de Konst voortge komen, wanneer die door 't Verstand is bevestight. Aristo teles seyt, dat de Konst door de Oefninge en Wetenschap wort verkregen. Vegetius betuyght mede, dat alle Konst en Wercken door gestadige oefningen, en het dage lijx gebruyck werden gevordert. Dat de Konst, on derwijsinge en oordeel van noode heeft, daer aen is niet te twijflen. Daerom sullen wy seggen, dat de Wetten van de Konst gehaelt zijn, door lange eervaerentheyt, gelijck het gebeurt in alle konstige handwercken, uyt haere natuyre, als mede in de Schilderkonst: Oock door de reeden, gelijck 't in seeckere konsten, die geene konsten genaemt worden, geschiet, ten waere oneygentlijck: Datmen haer liever Weetenschappen als Konsten magh noemen, gelijck onder andere de Me dicine, welckers Wetenschap niet anders is, als de dingen te kennen door haere oorsaec ken, gelijck de Philosooph seyt. Oock vint men geene Konst die niet haere regulen en opmerckingen heeft, gelijck Diomedes seyt, overmits zy alle dingen door nauwe regulen en Wetten besluyt. Daer worden oock kon sten gevonden, die van de reeden gedient worden, gelijck Aristoteles seyt, de Rederijck-konst is een Konst die in Reeden bestaet: En dat in der waerheydt. En hoewel het schijnt dat alle konsten haere grond hebben door de eer vaerentheyd, gelijck boven geseyt is, soo is 't nochtans noodigh datse oock mette reeden zijn vergeselschapt, sonder welcke geen kon stenaer eenigh goed werck kan uytvoeren. Waer over Triverius in sijne spreucken seght, soo veel de rechter hand stercker is als de slincker, soo veel krachtiger is de Reeden als de eervaerentheyt. Om dese reeden, zijn de Vrye en aldereedelste Kon sten noodigh, diewelcke men daedwercken de Wetenschappen magh naemen, 't welck van Aristoteles is bepaelt, seggende, de Konst is eene seeckere bequaemheyt, om alles te doen mette waer achtige reeden. En voorts: de Konst is de rechte reeden van 't werck, gelijck oock D. Thomas seyt. Wy hebben geseyt dat de naem Konst het algemeen aengaet, maer de eervaerentheyt gaet een yder in 't besonder aen. En de Konst oeffent sich ontrent nootwendige saecken die 's Menschen leven aengaen, en om dat dieselve veel en verscheyden zijn, soo is 't dat de konsten oock veelderleye zijn. Wy heb ben geseyt dat de Konst sich in 't gemeen oefent, om te verstaen de bequaemheyt van 't Verstand, in de mogentheyt van te wercken, en niet in het werck of handelinge van de Konst: waer van zy veele eer kan genaemt worden een proefstuck van de Konst, als zijnde een besondere saecke. En derhalven seyt de Philosooph, de Konst is van de algemeene, maer de proeve is van besondere dingen. Ten laesten sullen wy seggen, dat zy sich oefent ontrent de noodwendige dingen tot des Menschen leven, en vermits dese dingen veelerleye en verscheyden zijn, daer uyt geschiet het, dat de konsten oock veelerleye zijn. Aristoteles onderscheytse in dryerleye slagh, terwijl hy seyt, de gebruyckende konst is 't seylen ter Zee door de eervaerentheyt, 't werckende is als die daer 't hout klooft, en die gebiedende is als de Bouwkonst. Plato onder scheytse in twee, als die 't werck opmaeckt en die 't oeffent. Maer voor als nu wil ick geen ander onderscheyt nemen, als 't selve datter geno men wordt van de eyndlijcke oorsaecken: Wy mogen in 't beeld van de Natuyre wel seggen, dat het eynde en 't wit van de Na tuyre was, het goede te beoogen, en om dat de Konst een Naevolghster van de Na tuyre is, soo sal 't geen wonder zijn, dat zy mede het goede beooght. Het goede nu, nae de onderscheidinge der Philosophen, is oock tweederley, 't eene, dat geheel en voor sich self goed is: 't ander, dat iemant ten goede en ten nutte kan ge bruycken. Het eerste is het goed datmen het eerbaere noemt, het ander dat ten dienste van den Mensch, nut en vermaecklijck is: en daerom seggen wy, dat sich alle konsten oeffenen in nutte en nootwendige of in ver maeckelijcke dingen, die tot het leven der Menschen behooren. Om nu dese beeldnisse uyt te drucken, sul len wy seggen, dat de Konst bedaeght wort afgebeelt, om dat een Ionghman, van veele dingen, geen eervaerentheydt kan hebben, vermits hy hem daer in weynigh heeft ge oeffent: Oock om dat de oude luyden, door haere swackheyt, de kracht niet konnen te werck leggen, 't geene zy met groote arbeyt en moeyte, door lange tijd, hebben geleert. 't Welck insonderheydt gebeurt, in swaere wercklijcke konsten. Xenophon seyt, de leeden door den arbeyt ontsenuwt, moeten noodsaecklijck de ge moederen verswacken, en soetjes aen wercken. Met groen wort zy om veele reedenen gekleet. Ten eersten, dewijl door 't mid del van de konsten, alle dingen, die tot het leven der Menschen noodigh zijn, van nieuws worden hermaeckt, als wanneerse door de quaedheyd des tijds zijn verdorven, even gelijck de Natuyre het aerdrijck, alle Iaeren, wederom herkleet, met kruyderen, boomen en met nieuwe bladeren. Ten tweeden, om dat een konstenaer altijd sal in hoope leven, van dat hy door zijne konst, tot meerder volmaecktheyt sal komen, en daer toe sal hy alle zijne vlijt en neerstigheyd aenleggen: willende niet anders seggen, dan dat het groen de hope bediet, van de eere, nutticheyt en profijt, die de konstenaer van zijnen ar beyd sal verkrijgen. Ten derden om de wackerheyd des verstands, en de vaerdig heyd der vindingen uyt te beelden, en de vrolijcke arbeyd die in een goed konstenaer vereyscht wort. Boven dat soude men oock daer door eene lijdsaemheyt, of soo men wilde seggen eene stijfsinnigheit konnen uit drucken, die altijd frisch en groen is in 't uyt wercken; en van dese beteyknisse, krijghtse den naem van 't groen. Petrarcha singht: Om 't werck altijd te doen, Zijn mijn begeerten groen. Met een beknopt kleed is zy gemaelt, om dat dat selve den handwercker minst in de wegh is. De pael mette Ionge en teedere spruyt, bediet de Ackerbou, een konst waer uyt alle nutticheyt totten Mensch komt, gelijck wy boven gesegt hebben, datse een aert is van 't goed, 't welck het ooghwit en merckpael is van alle konsten. Dese konst is van Xenephon, boven andere, de heerlikste en nootwendigste genoemt, als waer uyt de Mensche onder houden en gevoet wort. Laet ons horen wat Cicero in 't eerste boeck van zijne Burger plichten segt. Vyt alle dingen, daermen wat uyt on dersoeckt isser niet soeter, niet vruchtbaerder, dat een vry man beter past, als de ackerbou. Maer om niet al te verre te lopen in 't verhaelen van de nuttig heyt en nootwendicheyt van dese konst, sal 't my genoegh zijn, de woorden van Vitruvius hier by te voegen, daer hy seyt, gelijck een Iongh kindeken sonder des Voesters melck niet kan gevoet, noch tot zijne volle jaeren gebracht werden, alsoo kan oock een Stad sonder Velden en Vruchten niet aen wassen, noch son der overvloed van spijse haer volck noch de gemeente be schermen. Het tweede deel van 't goede sal het ver maecklijcke zijn, gelijck geseyt is. Maer wat saeck is doch ter werreld die schoonder en vermaecklijcker is, als de Schilderkonst en de Beeldhouwerie. Dese hebben wy door het Pinceel en den Beytel willen uytdrucken. Konsten die voorwaer seer eedel en nimmer meer te volprijsen zijn. Waer over oock de eedele Schole van Athenen, die selve verma kelijckheyt in de eerste trappe van de Vrye konsten stelt: Ick segge dan dat de Schilder konst vermaecklijck is, om datse een Nae volgster is van onse algemeene Meestersche de Nature, niet alleen in de tastelijcke, maer oock in alle sienlijcke dingen, vertonende door de verscheydentheyt der verwen alle sinlijcke voorwerpsels. Xenephon seyt, de Schil derkonst is een Naevolghster van dingen dit leven. Plato seyt, de Schilderie staet ofse leefde. De Beeldhouwerie daer na stelt alle de lee den toe niet anders, dan ofse de nature taste lijk hadde gemaekt, sulx datse niet alleen het oogh voldoet, maer oock volkomelijck het gevoel: Waer over dese twee eedele konsten wel susters mogen werden genaemt, als van een Vaeder herkomende, die het ontwerp is, hebbende oock beyde een ooghwit, te wee ten, een konstige naebootsinge van de Na tuyre.

URL_WEBPAGE http://www.dbnl.org/tekst/pers001cesa01/pers001cesa01_0450.htm PARENT embstma_1450 IIHIM GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK ; ARTTHEORY HIM GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK ; ARTTHEORY MOTTO_NL Konste MOTTO_IT_NORM Arte TIPE emblempictura NEXT embstma_1450_emblem087 SEQ 86 MOTTO_IT ARTE CAPTION_EN Arte: a woman holding a brush and a chisel in one hand, a stake with a vine in the other SOURCE_FILE embstma_1450.dmp MOTTO_NL_NORM Konste LINK_FACSIMILE embstma_1450_fac256 TYPE emblem pictura IC 23U24 ; 25G4(+361) ; 25G4(+39)(CLIMBING) ; 31D15 ; 41D271 ; 47D8(CHISEL) ; 480:5(+113) ; 48C5153 ; 86(ARTE) PREV embstma_1450_emblem085 URL_IMAGE embstma_1450_pic256.jpg ID embstma_1450_emblem086 CHILDREN CHILDREN_SQRT 0