<p>Een Vrouwe van een bestandigh ouder,<lb/> beknopt en in 't groen gekleet, hebbende<lb/> in de rechter hand een pael, diewelcke in de<lb/> aerde is vast gemaeckt, alwaer een teedre en<lb/> jonge spruyt is aengehecht, houdende in de<lb/> slincker hand een Pinceel, en een Beytel.<lb/> De Konst is een bequaemheyt of geschickt<lb/> heyt des verstands, hebbende haer oorsprong<lb/> van 't gebruyck, van onderwijsinge, en van de<lb/> reeden, die in 't gemeen geoeffent wert on<lb/> trent de nootwendige saecken tot des Men<lb/> schen gebruyck. Dese bepalinge is getrocken<lb/> uyt Diomedes, Aristoteles en D. Thomas. Maer om<lb/> dieselve besonderlijck uyt te drucken, sullen<lb/> wy seggen dat dese naeme van Konst, kan<lb/> drie dingen te kennen geven, ten eersten het<lb/> ontwerp of de gelijckenisse, te weten de in<lb/> gebeelde en bevatte gedaente der dingen in 't<lb/> gemoet: en in dese eerste maniere sullen wy<lb/> seggen, dat zy is een geschicktheydt van 't<lb/> Verstant. De tweede saecke is, het Meester<lb/> stuck of Konst-werck, door dieselve maniere<lb/> in 't wercken uytgedruckt, door welcke de<lb/> Konst was in 't Verstand als een begrijplijck<lb/> heyt. De derde is het werck of de uytvoe<lb/> ringe selve, die door konstigheyt is t'saemen<lb/> gestelt. Soo dat wy sullen seggen, dat de<lb/> Konst schuylt in de sinnen of in 't verstand,<lb/> maer het Meesterstuck blijckt door 't gesich<lb/> te, en het werck in de uytvoeringe.<lb/> De Habitus of geschicktheyt des Verstands<lb/> heeft twee deelen: voor eerst de spieglende,<lb/> dieder is de overweginge, wiens eynde is de<lb/> Wetenschap, waer van wy tegenwoordigh<lb/> niet sullen spreecken, de tweede is de ge<lb/> schicktheyt van 't werckende verstand, datter<lb/> heeft twee wegen om tot het eynde te gera<lb/> ken, 't welck is het werck selve. De eerste<lb/> weg is de gestadige oefninge in de gemaeckte<lb/> wercken, waer uyt dan spruyt eene geschick<lb/> theyt, die 't Verstand, in de werckinge, be<lb/> quaem en vaerdigh maeckt. De tweede wegh<lb/> is de Wijsheydt, die 't werck bestiert nae de<lb/> waerheydt, en maeckt dat de Konstenaer,<lb/> in sijne handelinge geschickt en vast zy.<lb/> Wy hebben geseyt dat de Konst haer oor<lb/> sprongh heeft van 't gebruyck, van de Wet<lb/> ten, en van de reeden. Waer uyt te mercken<lb/> is, dat het woord, gebruyck, twee dingen kan<lb/> beteyckenen. Voor eerst de eervaerentheyt,<lb/> ten tweeden de oefninge des konstenaers.<lb/> Dat de eervaerentheyt nootwendigh zy, seyt<lb/> de Philosooph, datse is 't begin van alle be<lb/> wijs der Konsten en Weetenschappen. De<lb/> Poeet Manilius seyt, de eervaerentheyt heeft, door 't<lb/> langh gebruyck, den wegh gebaent tot alle konsten. En<lb/> Cardanus seyt, door eervaeringe is de Konst voortge<lb/> komen, wanneer die door 't Verstand is bevestight. Aristo<lb/> teles seyt, dat de Konst door de Oefninge en Wetenschap<lb/> wort verkregen. Vegetius betuyght mede, dat alle<lb/> Konst en Wercken door gestadige oefningen, en het dage<lb/> lijx gebruyck werden gevordert. Dat de Konst, on<lb/> derwijsinge en oordeel van noode heeft, daer<lb/> aen is niet te twijflen. Daerom sullen wy<lb/> seggen, dat de Wetten van de Konst gehaelt<lb/> zijn, door lange eervaerentheyt, gelijck het<lb/> gebeurt in alle konstige handwercken, uyt<lb/> haere natuyre, als mede in de Schilderkonst:<lb/> Oock door de reeden, gelijck 't in seeckere<lb/> konsten, die geene konsten genaemt worden,<lb/> geschiet, ten waere oneygentlijck: Datmen<lb/> haer liever Weetenschappen als Konsten<lb/> magh noemen, gelijck onder andere de Me<lb/> dicine, welckers Wetenschap niet anders is,<lb/> als de dingen te kennen door haere oorsaec<lb/> ken, gelijck de Philosooph seyt. Oock vint<lb/> men geene Konst die niet haere regulen en<lb/> opmerckingen heeft, gelijck Diomedes seyt,<lb/> overmits zy alle dingen door nauwe regulen<lb/> en Wetten besluyt. Daer worden oock kon<lb/> sten gevonden, die van de reeden gedient<lb/> worden, gelijck Aristoteles seyt, de Rederijck-konst<lb/> is een Konst die in Reeden bestaet: En dat in der<lb/> waerheydt. En hoewel het schijnt dat alle<lb/> konsten haere grond hebben door de eer<lb/> vaerentheyd, gelijck boven geseyt is, soo is 't<lb/> nochtans noodigh datse oock mette reeden<lb/> zijn vergeselschapt, sonder welcke geen kon<lb/> stenaer eenigh goed werck kan uytvoeren.<lb/> Waer over Triverius in sijne spreucken seght,<lb/> soo veel de rechter hand stercker is als de slincker, soo veel<lb/> krachtiger is de Reeden als de eervaerentheyt. Om dese<lb/> reeden, zijn de Vrye en aldereedelste Kon<lb/> sten noodigh, diewelcke men daedwercken<lb/> de Wetenschappen magh naemen, 't welck<lb/> van Aristoteles is bepaelt, seggende, de Konst<lb/> is eene seeckere bequaemheyt, om alles te doen mette waer<lb/> achtige reeden. En voorts: de Konst is de rechte<lb/> reeden van 't werck, gelijck oock D. Thomas seyt.<lb/> Wy hebben geseyt dat de naem Konst het<lb/> algemeen aengaet, maer de eervaerentheyt<lb/> gaet een yder in 't besonder aen. En de Konst<lb/> oeffent sich ontrent nootwendige saecken<lb/> die 's Menschen leven aengaen, en om dat<lb/> dieselve veel en verscheyden zijn, soo is 't dat<lb/> de konsten oock veelderleye zijn. Wy heb<lb/> ben geseyt dat de Konst sich in 't gemeen<lb/> oefent, om te verstaen de bequaemheyt van 't<lb/> Verstand, in de mogentheyt van te wercken,<lb/> en niet in het werck of handelinge van de<lb/> Konst: waer van zy veele eer kan genaemt<lb/> worden een proefstuck van de Konst, als<lb/> zijnde een besondere saecke. En derhalven<lb/> seyt de Philosooph, de Konst is van de algemeene,<lb/> maer de proeve is van besondere dingen. Ten laesten<lb/> sullen wy seggen, dat zy sich oefent ontrent<lb/> de noodwendige dingen tot des Menschen<lb/> leven, en vermits dese dingen veelerleye en<lb/> verscheyden zijn, daer uyt geschiet het, dat<lb/> de konsten oock veelerleye zijn. Aristoteles<lb/> onderscheytse in dryerleye slagh, terwijl hy<lb/> seyt, de gebruyckende konst is 't seylen ter Zee door de<lb/> eervaerentheyt, 't werckende is als die daer 't hout klooft,<lb/> en die gebiedende is als de Bouwkonst. Plato onder<lb/> scheytse in twee, als die 't werck opmaeckt en die 't<lb/> oeffent. Maer voor als nu wil ick geen ander<lb/> onderscheyt nemen, als 't selve datter geno<lb/> men wordt van de eyndlijcke oorsaecken:<lb/> Wy mogen in 't beeld van de Natuyre wel<lb/> seggen, dat het eynde en 't wit van de Na<lb/> tuyre was, het goede te beoogen, en om<lb/> dat de Konst een Naevolghster van de Na<lb/> tuyre is, soo sal 't geen wonder zijn, dat zy<lb/> mede het goede beooght. Het goede nu, nae<lb/> de onderscheidinge der Philosophen, is oock<lb/> tweederley, 't eene, dat geheel en voor sich self goed<lb/> is: 't ander, dat iemant ten goede en ten nutte kan ge<lb/> bruycken. Het eerste is het goed datmen het<lb/> eerbaere noemt, het ander dat ten dienste<lb/> van den Mensch, nut en vermaecklijck is:<lb/> en daerom seggen wy, dat sich alle konsten<lb/> oeffenen in nutte en nootwendige of in ver<lb/> maeckelijcke dingen, die tot het leven der<lb/> Menschen behooren.<lb/> Om nu dese beeldnisse uyt te drucken, sul<lb/> len wy seggen, dat de Konst bedaeght wort<lb/> afgebeelt, om dat een Ionghman, van veele<lb/> dingen, geen eervaerentheydt kan hebben,<lb/> vermits hy hem daer in weynigh heeft ge<lb/> oeffent: Oock om dat de oude luyden, door<lb/> haere swackheyt, de kracht niet konnen te<lb/> werck leggen, 't geene zy met groote arbeyt<lb/> en moeyte, door lange tijd, hebben geleert.<lb/> 't Welck insonderheydt gebeurt, in swaere<lb/> wercklijcke konsten. Xenophon seyt, de leeden<lb/> door den arbeyt ontsenuwt, moeten noodsaecklijck de ge<lb/> moederen verswacken, en soetjes aen wercken.<lb/> Met groen wort zy om veele reedenen<lb/> gekleet. Ten eersten, dewijl door 't mid<lb/> del van de konsten, alle dingen, die tot het<lb/> leven der Menschen noodigh zijn, van nieuws<lb/> worden hermaeckt, als wanneerse door de<lb/> quaedheyd des tijds zijn verdorven, even<lb/> gelijck de Natuyre het aerdrijck, alle Iaeren,<lb/> wederom herkleet, met kruyderen, boomen<lb/> en met nieuwe bladeren. Ten tweeden, om<lb/> dat een konstenaer altijd sal in hoope leven,<lb/> van dat hy door zijne konst, tot meerder<lb/> volmaecktheyt sal komen, en daer toe sal hy<lb/> alle zijne vlijt en neerstigheyd aenleggen:<lb/> willende niet anders seggen, dan dat het<lb/> groen de hope bediet, van de eere, nutticheyt<lb/> en profijt, die de konstenaer van zijnen ar<lb/> beyd sal verkrijgen. Ten derden om de<lb/> wackerheyd des verstands, en de vaerdig<lb/> heyd der vindingen uyt te beelden, en de<lb/> vrolijcke arbeyd die in een goed konstenaer<lb/> vereyscht wort. Boven dat soude men oock<lb/> daer door eene lijdsaemheyt, of soo men<lb/> wilde seggen eene stijfsinnigheit konnen uit<lb/> drucken, die altijd frisch en groen is in 't uyt<lb/> wercken; en van dese beteyknisse, krijghtse<lb/> den naem van 't groen. Petrarcha singht:<lb/> Om 't werck altijd te doen,<lb/> Zijn mijn begeerten groen.<lb/> Met een beknopt kleed is zy gemaelt, om<lb/> dat dat selve den handwercker minst in de<lb/> wegh is.<lb/> De pael mette Ionge en teedere spruyt,<lb/> bediet de Ackerbou, een konst waer uyt alle<lb/> nutticheyt totten Mensch komt, gelijck wy<lb/> boven gesegt hebben, datse een aert is van 't<lb/> goed, 't welck het ooghwit en merckpael is<lb/> van alle konsten. Dese konst is van Xenephon,<lb/> boven andere, de heerlikste en nootwendigste<lb/> genoemt, als waer uyt de Mensche onder<lb/> houden en gevoet wort. Laet ons horen wat<lb/> Cicero in 't eerste boeck van zijne Burger<lb/> plichten segt. Vyt alle dingen, daermen wat uyt on<lb/> dersoeckt isser niet soeter, niet vruchtbaerder, dat een vry<lb/> man beter past, als de ackerbou. Maer om niet al te<lb/> verre te lopen in 't verhaelen van de nuttig<lb/> heyt en nootwendicheyt van dese konst, sal<lb/> 't my genoegh zijn, de woorden van Vitruvius<lb/> hier by te voegen, daer hy seyt, gelijck een Iongh<lb/> kindeken sonder des Voesters melck niet kan gevoet, noch<lb/> tot zijne volle jaeren gebracht werden, alsoo kan oock een<lb/> Stad sonder Velden en Vruchten niet aen wassen, noch son<lb/> der overvloed van spijse haer volck noch de gemeente be<lb/> schermen.<lb/> Het tweede deel van 't goede sal het ver<lb/> maecklijcke zijn, gelijck geseyt is. Maer wat<lb/> saeck is doch ter werreld die schoonder en<lb/> vermaecklijcker is, als de Schilderkonst en<lb/> de Beeldhouwerie. Dese hebben wy door<lb/> het Pinceel en den Beytel willen uytdrucken.<lb/> Konsten die voorwaer seer eedel en nimmer<lb/> meer te volprijsen zijn. Waer over oock de<lb/> eedele Schole van Athenen, die selve verma<lb/> kelijckheyt in de eerste trappe van de Vrye<lb/> <pb n="embstma_1450_fac259"/> konsten stelt: Ick segge dan dat de Schilder<lb/> konst vermaecklijck is, om datse een Nae<lb/> volgster is van onse algemeene Meestersche<lb/> de Nature, niet alleen in de tastelijcke, maer<lb/> oock in alle sienlijcke dingen, vertonende<lb/> door de verscheydentheyt der verwen alle<lb/> sinlijcke voorwerpsels. Xenephon seyt, de Schil<lb/> derkonst is een Naevolghster van dingen dit leven. Plato<lb/> seyt, de Schilderie staet ofse leefde.<lb/> De Beeldhouwerie daer na stelt alle de lee<lb/> den toe niet anders, dan ofse de nature taste<lb/> lijk hadde gemaekt, sulx datse niet alleen het<lb/> oogh voldoet, maer oock volkomelijck het<lb/> gevoel: Waer over dese twee eedele konsten<lb/> wel susters mogen werden genaemt, als van<lb/> een Vaeder herkomende, die het ontwerp is,<lb/> hebbende oock beyde een ooghwit, te wee<lb/> ten, een konstige naebootsinge van de Na<lb/> tuyre.</p>

http://www.dbnl.org/tekst/pers001cesa01/pers001cesa01_0450.htm

embstma_1450

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

Konste

Arte

emblempictura

embstma_1450_emblem087

86

ARTE

Arte: a woman holding a brush and a chisel in one hand, a stake with a vine in the other

embstma_1450.dmp

Konste

embstma_1450_fac256

emblem pictura

23U24

25G4(+361)

25G4(+39)(CLIMBING)

31D15

41D271

47D8(CHISEL)

480:5(+113)

48C5153

86(ARTE)

embstma_1450_emblem085

embstma_1450_pic256.jpg

embstma_1450_emblem086