<p>Een oud Man met lange roode klee-<lb/> deren, hebbende een gulde keeten aen den<lb/> hals, alwaer eens Menschen hert aen hanght,<lb/> en in de rechter hand een gesloten Boeck,<lb/> met een uyl daer boven op. In de slincker<lb/> hand sal hy drie hoofden op eenen romp<lb/> hebben, te weeten een Hondskop, die aen<lb/> de rechter sijde uyt siet, een Wolfskop nae<lb/> de slincker sijde, en in 't midden een Leeuws-<lb/> kop: Onder zijn rechter voet sal hy een kop<lb/> van een Beer, en van een Dolphijn hebben.<lb/> Dees beeldnis, kan oock anders nae dese<lb/> beschrijvinge van den Schilder werden ge-<lb/> teyckent.<lb/> <pb n="embstma_1450_fac426"/> Een goede Raedslagh, seght Aristoteles in<lb/> zijne Zeedekonst, schijnt een rechtigheyt te<lb/> wesen, die beneffens de nuttigheyt op seker<lb/> eynde siet, waer van de Keur-meestersche<lb/> de Voorsichtigheyt is.<lb/> De Raedslagh, voor soo veel dieselve<lb/> Philosooph verhaelt, is geen weetenschap:<lb/> want diese weet die soecktse niet. Zy is oock<lb/> geen gissinge, om dat de gissinge, haestigh<lb/> en sonder overlegh geschiedt: Maer een<lb/> Raedslagh geschiet met rijpen raede en lang-<lb/> heyt van tijde. Zy is oock geen opinie of<lb/> waen, om dat die geene, die 't door de<lb/> waen of opinie heeft, datselve heeft door<lb/> een bepaelinge doch sonder raedslagh. Laet<lb/> ons dan ordentlijck sien, wat voor een sake<lb/> de Raedslagh zy.<lb/> De Raedslagh dan is een overweginge en<lb/> overlegh, dieder gedaen wort, ontrent on-<lb/> sekere en twijfelachtige dingen, dieder zijn<lb/> by der hand te nemen: alwaer men met<lb/> reeden verkiest en bevestight het geene men<lb/> alderbequaemst acht, en waer door men tot<lb/> het deughdlijxte, nutste en beste eynde sou-<lb/> de geraecken. Soo veel als tot het gemeen<lb/> belanght, soo zijnder; nae de onderwijsinge<lb/> van Aristoteles, vijfderleye Raedslagen, die<lb/> in 't besonder uytmunten, en die door Raed-<lb/> slagen gehandelt worden. Als te weeten van<lb/> Tollen, Schattingen, en gemeene inkomsten,<lb/> van Oorlogh en Vreede, van bewaeringe<lb/> van Landen en Steeden, van voorraet en<lb/> leeftochten, van inkomende en uytgaende<lb/> goederen, van de gelegentheyt en instellin-<lb/> gen der Wetten en Privilegien, en sulx nae<lb/> de onderwijsinge van Aristoteles in 't begin<lb/> van zijne Rhetorica.<lb/> Oud wort hy geschildert, om dat de oude<lb/> Man de Raed bediet, gelijck Ambrosius seyt, de<lb/> Oude zijn alder bequaemst om te raedslagen. Want haer<lb/> aert is soodaenigh datse rijp is, en datse de<lb/> volmaecktheyt der kennisse en des verstands<lb/> heeft, van 't geene zy gesien en gedaen heeft,<lb/> konnende de Ionckheyt, door de korte tijd,<lb/> geen eervaringe noch rijp oordeel hebben,<lb/> en daerom behooren sich de Ionge te voe-<lb/> gen nae den Raed der Ouden. De Raeds-<lb/> heer van den Keyser Agamemnon, wort in den<lb/> persoon van Nestor afgebeeld, dat hy drie<lb/> hondert Iaeren oud was: alwaer dieselve<lb/> Nestor de Griexsche Iongelingen, en in 't be-<lb/> sonder Agamemnon en Achilles, die op malkan-<lb/> deren vergramt waeren, vermaent, datse nae<lb/> zijnen raed als nae eens ouden Mans souden<lb/> luysteren: Hoort my, seyt hy, ghy beyde die jonger<lb/> zijt als ick ben. Ick heb voortijts met al veel dapperder<lb/> Mannen, als ghy zijt, gemeenschap gehadt: En noyt<lb/> hebben zy mijn raed veracht, noyt heb ick sulcke gesien,<lb/> noch salse niet sien. En voorder bied hy den<lb/> Griexschen Ridders zijnen raed aen; seyt<lb/> voorder, En nochtans volghden zy mijne Raedslagen,<lb/> en deden 't geene ick haer ried, daerom volght ghy oock<lb/> mijne Raedslagen, want het is beter te gehoorsaemen. Iae<lb/> hy bied den Griexschen Ridders aen, dat hy<lb/> die met zijnen raed wilde helpen, doch kon-<lb/> nende 't selve met macht niet uytvoeren,<lb/> soo paste macht en de wapenen den Ionge-<lb/> lingen best, die daer veel op vertrouwen.<lb/> Hier uyt komt 't geene Plutarchus seght, dat<lb/> die stad seecker behouden is, die der Ouden raed en der<lb/> Iongen wapenen gebruyckt: Want de Ieughd is gewent<lb/> te gehoorsaemen, en de Oude te gebieden. Oock wort,<lb/> boven al, gepresen, 't geene Homerus in zijn<lb/> 2 Iliade verhaelt, alwaer de Keyser Agamemnon<lb/> een Scheeps-raed dede vergaderen, voor al,<lb/> van oude Mannen.<lb/> Die van Sparta gaven aen haeren Koningh<lb/> eedle oude Raeds-Heeren, die van Licurgus,<lb/> <pb n="embstma_1450_fac427"/> Gerontes wierden genaemt, dat is, eerwaerdi-<lb/> ge oude Mannen. En de Raed van Romen,<lb/> wierde daerom de Raed geheeten, om dat<lb/> de Raedsheeren oude Mannen waeren; ge-<lb/> lijck Ovidius mede verhaelt. Met groote<lb/> voorsichtigheyt maeckte de Keyser Aga-<lb/> memnon groot werck van den Raed van Nestor,<lb/> en verlanghde om tien Raedsheeren te mo-<lb/> gen hebben, die Nestor mochten gelijck zijn,<lb/> noemende dieselve de Oude, die in den Raed<lb/> alle de andere Griecken souden overtreffen.<lb/> Het langhe kleed past totte Raedslagh,<lb/> want soo wel in d'oude als in onse tijden,<lb/> waeren de Raedsheeren, om meerder stae-<lb/> tigheyts wille, met een tabbaert en een lang<lb/> kleed geciert. Root is het gemaeckt, om dat<lb/> het purper den Raedsheeren, en den Raeds-<lb/> heeren het purper best betaemt. Want die<lb/> verwe bediet Liefde, door de welcke een<lb/> Wijse, met een brandenden yver, den twij-<lb/> felachtigen behoort goeden raed te geven,<lb/> 't welck een werck van Geestlijcke barmher-<lb/> tigheyt is. Het Hert wort hem om den hals<lb/> gehangen, om dat Pierius in 't XXXIV boeck<lb/> van zijne Hierogliph. seyt, dat de Egypte-<lb/> naers, tot een teycken van een Raed besluyt,<lb/> een Herte afmaelden: om dat de waerach-<lb/> tige en volmaeckte Raedslagh uyt het herte<lb/> komt, 't welck oock moet suyver en oprecht<lb/> wesen, om een goede raed te geven, als zijn-<lb/> de een heylige saecke. Suidas seyt: De Raed-<lb/> gevinge is een heylige saecke; gelijck oock de Raed-<lb/> gevinge heyligh wort genoemt, dieder aen-<lb/> dachtigh wort beraedslaeght. 't Welck Zeno-<lb/> datus van Epicharmo en Plato, door 't aensien van<lb/> Demodoces, verhaelt, dat een Raedgevinge een heylige<lb/> saecke is. Tot vergelijckinge van de Egypte-<lb/> naers, lieten de Romeynen aen den hals van<lb/> de eedele kinderkens, een gulden balleken<lb/> op de maniere als een Hert op de borst dra-<lb/> gen, niet alleen daerom, gelijck Macrobius<lb/> meent, datse Menschen waeren die een Hert<lb/> hadden, maer oock om uyt te drucken, dat<lb/> soodaenigh Ouder door raed van andere<lb/> luyden most werden bestiert; gelijck S. Pom-<lb/> pejus seyt, want bolla wort in 't Griex bule, dat<lb/> is Raedslagh, geheeten; of om dat dat bal-<lb/> leken op de borst hanght, alwaer de natuyr-<lb/> lijcke Raedslagh is. 't Is dan geen wonder<lb/> dat Horatius acht, dat Tibullus geen lichaem is<lb/> sonder borst, maer dat hy een Man was van<lb/> Wijsheyt en Raedslagh, die in de borst sit.<lb/> Dese goude ballekens, die de eedele kinder-<lb/> kens waeren toegelaten, plaghten de Trium-<lb/> pheerders in haere triumphen, oock voor<lb/> haere borst te draegen, gelijck Macrobius ver-<lb/> haelt: sonder twijfel om te vertoonen, dat<lb/> dese triumpheerden door hare dapperheyt,<lb/> wijsheyt, voorsichtigheyt en goede raed.<lb/> Het Boeck in de rechter hand bediet, dat<lb/> de Raedslagh door de oefninge der Wijs-<lb/> heyt, voort komt, en tot meerder kracht,<lb/> worter de uyl by gedaen, die van den Hey-<lb/> denen voor een beeld van de Wijsheyt en<lb/> Raedslagh wierde gehouden: wesende Mi-<lb/> nerva toegewijt. Dit dier vlieght meest by<lb/> nacht, om zijn kost te soecken, en heeft dan<lb/> een scherp gesicht, gelijck veele Natuyr-<lb/> schrijvers, als mede B. Anglicus verhalen. Door<lb/> welcke beeldnisse vertoont wert, de Naer-<lb/> stigheyt en de Nachtwaecken, waer in 't ge-<lb/> moed van een Prins of Raedsheer moet be-<lb/> sigh zijn, van die daer Steeden en Volckeren<lb/> hebben te versorgen, soo in 't bedencken en<lb/> mette sinnen te arbeyden, als om 's nachts te<lb/> overwegen, watmen 's daeghs moet uytvoe-<lb/> ren, wesende de inbeeldende kracht van 't<lb/> gemoed in de stille duysterheyt des nachts<lb/> veel scherper en in meerder kracht: waer<lb/> van de uyl een voorbeeld is, die den nacht<lb/> meer als den dagh onderscheyt. Waer over<lb/> Homerus seght, het betaemt geenen Raedsheer, die de<lb/> last en sorge des Volx bevolen is, gantsche nachten te slae-<lb/> pen: Want dieder Raedslaeght, behoort het<lb/> licht te sien, al is 't schoon dat het, voor an-<lb/> deren, duyster is, om het goede van het<lb/> quaede, en 't wit van het swart te schiften,<lb/> en dat sonder vooroordeel of sucht. Want<lb/> door een Raedslagh, die vry van sucht is,<lb/> worden dingen gesien, hoe swaer en duyster<lb/> die oock souden mogen wesen: En wan-<lb/> neermen slechts het duystere decksel des lo-<lb/> gens van 't gemoed heeft afgelicht, soo siet-<lb/> men de waerheyd, door 't gesichte van 't<lb/> verstand, klaerlijck doorbreecken. Met het<lb/> afdrucksel van den Nacht-uyl, die ter eeren<lb/> van den Keyser Domitianus geslagen is, wilde<lb/> de Raed van Romen te kennen geven, dat die-<lb/> selve Keyser een Prins van seer goede Raed<lb/> en van Wijsheyt was, gelijck hy in 't begin<lb/> van zijne Regeeringe bewees, alhoewel hy<lb/> daer nae, van soodaenigen goeden begin, en<lb/> van 't gemoed van zijn Vaeder en Broeder,<lb/> zijnde voorgangers in 't Rijck, ontaerde.<lb/> <pb n="embstma_1450_fac428"/> Boven dat sietmen den uyl, by nachte en in 't<lb/> doncker alles doorsnuffelen, wat haer noo-<lb/> digh is: En als die op 't gesloten Boeck ge-<lb/> stelt wort, wil men daer door te kennen ge-<lb/> ven, dat de Raedslagh, diemen met Nacht-<lb/> waecken en in 't doncker hadde overleyt,<lb/> oock most doncker, dat is, verborgen blij-<lb/> ven, en datmen de geheymnissen die geraed-<lb/> slaeght waeren, niet most openbaeren: En<lb/> daerom heylighden de oude Romeynen aen<lb/> Consus, den God der Raedslagen, by de groo-<lb/> te Circus of Worstelplaets aen den grond van<lb/> den Palatijnschen bergh, een Tempel onder<lb/> de aerde, om te betoonen, dat de Raedsla-<lb/> gen behooren bedeckt en verborgen te blij-<lb/> ven; waer van Lilius Giraldus breeder ver-<lb/> haelt.<lb/> De Drie hoofden die hy in de slincker<lb/> hand houd, als van den Hond, Leeuw<lb/> en Wolf, als boven geseyt is, zijn beeldnissen<lb/> van de drie voornaemste tijden, te weeten<lb/> van de verledene, tegenwoordige en toeko-<lb/> mende tijd, gelijck Macrobius verhaelt. Want<lb/> de Leeuws kop in 't midden gestelt zijnde,<lb/> bediet den tegenwoordigen tijd, wesende<lb/> zijne natuyre en aert vast en sterck in de te-<lb/> genwoordige werckinge, diewelcke gestelt<lb/> is, tusschen den verleeden en tegenwoordi-<lb/> gen tijd. Het Wolfs hoofd bediet den ver-<lb/> streecken tijd, om dat dit dier kort van ont-<lb/> houd en memorie is, 't welck totten verle-<lb/> den tijd gepast wordt. Het Honds hoofd<lb/> druckt den toekomenden tijd uyt, alsoo dat<lb/> dit Dier quispelsteert en lief koost, uyt hoo-<lb/> pe dat het wat verkrijgen sal: welcke hoope<lb/> altijd siet op den toekomenden tijd. Wy sul-<lb/> len dese drie hoofden tot een beeld van de<lb/> drie tijden stellen, om dat alle Raedslagen in<lb/> drie deelen bestaen, gelijck D. Laertius seyt.<lb/> Een ander Raedslagh wort genomen van den<lb/> verleden, een ander van den tegenwoordi-<lb/> gen tijd. De verleden tijd kan ons tot een<lb/> voordaed dienen, om met zijn gemoed te<lb/> letten, wat natie, volck of persoon al heeft<lb/> geleden, en om wat oorsaecke: op datmen<lb/> sich wachte, en door eens anders val leere,<lb/> watmen heeft te vlieden, en datmen van de<lb/> verledene toevallen een regel en richtsnoer<lb/> neme, om de dingen eerst wel te overwegen<lb/> eermense in 't werck stelle: sich te gemoed<lb/> voerende hoe dat andere haere saecken met<lb/> wijsheyt en voorsichtigheyt hebben uytge-<lb/> voert, ten eynde wy dat selve mede plegen<lb/> en uytvoeren. De tegenwoordige tijd dient<lb/> om te overwegen, wat wy onderhanden<lb/> hebben, om daer uyt te besluyten, dat wy<lb/> niet sullen voornemen 't geene ons behaeght<lb/> en de sinnen vermaeckt; maer het geene,<lb/> dat wy nae de reeden sullen oordeelen, daer<lb/> ons, door den tijd, goed, en geen quaed van<lb/> sal komen. Daerom seght Demosthenes: Men<lb/> moet daer op niet sien, wat u voor tegenwoordigh aen-<lb/> lacht, maer wat metter tijd, daer uyt gebeuren mochte.<lb/> Waer in hy raed het toekomende te voor-<lb/> sien, op datmen door reuckloosheyt, niets<lb/> ter hand neme, maer datmen alles doe met<lb/> rijpen en welbedachten raede, ten eynde wy<lb/> onse eere, goede naem en faem, niet verlie-<lb/> sen. Hier uyt komt het dat dese drie hoof-<lb/> den van Pierio voor de Wijsheyt worden ge-<lb/> nomen, diewelcke op dese drie tijden siet.<lb/> Waer over Seneca seght, een wijs Man moet op dese<lb/> drie tijden letten, te weeten, om de tegenwoordige tijd te<lb/> beschicken en uyt te deelen, den toekomenden tijd te voor-<lb/> sien, en de verledene tijd te overdencken: want wie op de<lb/> verledene tijd geen acht slaet, die verliest zijn leven, en<lb/> wie den toekomenden tijd niet te vooren overweeght, sal<lb/> in alle dingen onvoorsichtigh in 't gevaer loopen. 't Welck<lb/> alles door de drie hoofden, als door de drie<lb/> tijden, wort uytgebeeldt. Een teycken van<lb/> Wijsheydt, sonder welcke geen Raedslagh<lb/> kan volmaeckt gehouden worden; gelijck<lb/> Bernardus seght. En Aristoteles seght in zijne<lb/> Welspreeckenskonst, dat de voorsichtigheyt<lb/> een kracht van 't gemoed is, diewelcke doet<lb/> datmen van goede en quaede saecken wel<lb/> kan raed plegen, als die tot een geluckigh<lb/> en saligh leven behooren, sulx dat totte<lb/> Raedslagh, boven de Wijsheyt, die door een<lb/> uyl op het boeck is afgebeeld, de voorsichtig-<lb/> heyt noodigh is, die door dese drie hoof-<lb/> den is afgeschildert.<lb/> Door het Beere en Dolphijns hoofd, dat<lb/> hy onder de voeten heeft, woort uytgedrukt,<lb/> datmen in de Raedslagen de gramschap en<lb/> haestigheyt moet ter sijden stellen, naedien<lb/> het een leelijcke saecke is, in gramschap en<lb/> oploopentheit te vervallen, wanneermen een<lb/> sake sal raedslagen en besluyten: Maer men<lb/> moet raedslaen sonder oploopentheyt, toor-<lb/> nigheyt of haestigheyt.<lb/> De Beer is een beeld van gramschap en<lb/> dolligheyt, wesende een dolkopt en toor-<lb/> nigh Dier:<lb/> De Beer met beck en klauwen bijt,<lb/> En doet een vreesselijcke strijd.<lb/> seyt de Cardinael Aegidius; doch hier van<lb/> suldy in 't beeld van de Gramschap breeder<lb/> verhael vinden. De Dolphijn als een beken-<lb/> de snelle Visch, wort voor de oploopende<lb/> snelligheyt genomen: gebreecken diemen<lb/> soo wel in gemeene als in besondere Raed-<lb/> slaegen moet schouwen en vlieden; gelijck<lb/> Bias eenen van de 7 Wijsen van Griecken, en<lb/> Gregorius in zijnen 5 brief verhaelt, datmen in<lb/> swaere saecken niet haestigh noch voorbae-<lb/> righ moet zijn. De reeden is klaer: Want<lb/> de schelmerien krijgen met dolligheyt en<lb/> geweld, haere wackerheyt en kracht; maer<lb/> de goede Raodslagen, gaen met langhsaeme<lb/> rijpigheyt van beraede voort; gelijck Tacitus<lb/> seyt. Men magh wel met vaerdigheyt en<lb/> rassigheyt de Raedslagen uytvoeren, seght<lb/> Aristoteles, maer men moet die met langsaem-<lb/> heyt besluyten, op datmen die met een ge-<lb/> sont oordeel magh overwegen. En die spreu-<lb/> ke is heerlijck, deliberandum est diu, quod faciendum<lb/> est semel, dat is, men moet sich langh beraeden, wat-<lb/> men eenmael sal doen. Patroclus gevraeght zijnde<lb/> van Demetrius zijnen Koningh, waerom dat hy<lb/> soo langhsaem draelde, en geen aenval noch<lb/> geweld tegens zijnen Viand dede, die als nu<lb/> veel swacker was, soo antwoorde hy, In wele-<lb/> ke saecke het berou geen plaets sal hebben, daer moetmen<lb/> met loode schoenen gaen. Want nae de daed soo<lb/> helpt het berouw niet. Een spreucke die soo<lb/> een wijs Capiteyn betaemde. Niet min wijs<lb/> was Agesilaus de Capiteyn van Licaon, die-<lb/> welcke van de Ambassadeurs van Theben ver-<lb/> socht zijnde, om op staende voet te ant-<lb/> woorden, seyde tot haer, Weet ghy niet dat om<lb/> nutte en noodige saecken te beraedslagen het uytstel alder-<lb/> seeckerst is. Als of hy wilde seggen, o ghy The-<lb/> baners, weet ghy niet, wat om wichtige saec-<lb/> ken te onderscheyden, en te overwegen, nut<lb/> en vorderlijck is, en dat het uytstel en de<lb/> langhsaemheyt het alderseeckerste is? Hier<lb/> uyt kan men dan oordeelen, hoe die geene<lb/> doolen, die 't gevoelen van Ariosto derven<lb/> prijsen, daer hy de Raedslagh der Vrouwen<lb/> roemt, die op een sprongh is genomen; al-<lb/> waer hy seyt:<lb/> Eens Vrouwtjes raed langh overdacht,<lb/> Slaet daer op niet te grooten acht:<lb/> Maer watter op een sprongh schiet heen,<lb/> Daer schuylt wat in, let op haer re'en.<lb/> 't Schijnt of haer dit is ingestort,<lb/> En als een gaef geschencken wort.<lb/> Maer van een Man, is 't nut noch goed,<lb/> Die moet den Raed eerst in 't gemoed,<lb/> Herkauwen, met seer wijs beleyt:<lb/> Met overlegh en naerstigheyt.<lb/> En dese doolen tweesins, voor eerst prij-<lb/> sense de Raed die haest genomen wort, ten<lb/> tweeden, om dat zy hier mede den Raed-<lb/> slagh der Vrouwen te hoog verheffen: want<lb/> in geene Vrouwe is eenige Raedslagh van<lb/> kracht of naedruck, maer is slap en swack:<lb/> Waer over oock Aristoteles den Raedslagh<lb/> der Vrouwen veracht, seggende in zijne<lb/> Staetbestieringe, der Vrouwen Raedslagh heeft wey-<lb/> nigh om 't lijf en is krachtloos, maer der kinders is onvol-<lb/> maeckt. Daer uyt komt de spreucke Terentii,<lb/> de Vrouwen zijn by nae als de kinders, licht van woor-<lb/> den. De Romeinsche Raed heeft door een<lb/> Wet verboden, dat geen Vrouwe, om eenige<lb/> saecke, in den Raed mocht komen. 't Welck<lb/> Heliogabalus voor een onbetaemlijcke saecke<lb/> achtende, liet zijn Moeder daer in komen,<lb/> om haere stemme te geven; gelijck Ae. Lam-<lb/> pridius verhaelt. En het wierde qualijck geno-<lb/> men dat Nero, zijn Moeder Agrippina mede<lb/> in den Raed voerde: Waer over oock de<lb/> Raed wilde, dat zy te rugge soude staen, af-<lb/> gesondert, zijnde met een kleed bedeckt:<lb/> En hier uyt bleeck klaerlijck haere onbe-<lb/> schaemtheydt, datter een Vrouwe gesien<lb/> wierde, onder soo veele Vaederen, die t'sae-<lb/> men geroepen waeren om te Raedslagen.<lb/> </p>

http://www.dbnl.org/tekst/pers001cesa01/pers001cesa01_0806.htm

embstma_1450

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

Raedslagh

Consiglio

emblempictura

embstma_1450_emblem130

129

CONSIGLIO

Consiglio: an old man with an owl and an open book

embstma_1450.dmp

Raadslag

embstma_1450_fac422

emblem pictura

25F34

31A2221

31A534

31D16

41D2661

41D26612

49MM32

52E3(+123)

86(CONSIGLIO)

embstma_1450_emblem128

embstma_1450_pic426.jpg

embstma_1450_emblem129