$ TEXT_EXPL_XML

Een Man rijcklijck gekleet, houdende zijn aengesicht metten Hoed en metten lan- gen Mantel by nae bedeckt, die geheel met oogen, ooren en tongen beset is, houdende in de slincker hand een Lanteerne, de voeten sullen gevleugelt zijn, alwaer ter sijden een Brack mette muyl nae der aerde sal staen, als of hy eenigh Wild wilde op speuren. Het treflijck kleet bediet, dat een heerlijk en treflijck kleed den Spion seer wel past, ten einde hy bequaem zy, niet alleene onder het gemeen, maer oock onder Mannen van aen- sien, te verkeeren, daer hy anders uyt haer geselschap soude werden gejaeght, en geen gelegentheyt vinden om wat gewichtighs, aen 't Hof, over te draegen. Dit geseyde kleed past hem seer wel, om dat onder de Eedele oock soodaenige zijn, die voor Spions gaen: En op dat ick van haere grootsheyt geen verwijt, smaet noch lasteringe soude ophoopen, so swijge en ver- heele ick dieselve te noemen. Maer dit segh ick wel, dat de Romeinsche Republique, nim- mermeer toeliet, dat een Raetsheer, behou- dens de Wetten, den Spion soude maecken, gelijck Ascan. Pedianus seyt. Een schande voor onsen tijd, van datter meer Eedele als ge- meen Volck, sich voor Spions laeten ge- bruycken. Hy houd het gesichte bedeckt, want die sich daer in laet gebruycken, gaet onbekent, en laet sich van niemant kennen, om te beter zijnen dienst uyt te voeren. En om te vertoonen dat die van meerder op- merckinge zijn, die in de Hoven en in ande- re, soo opentlijcke als besondere plaetsen verkeeren, diewelcke om datse by haere Meesters in meerder gunste souden komen, soo maecken zy bedecktelijck den Spion, en passen noch vraegen niet nae haere eere, en letten daer niet eens op, om wat vriend dat het oock zy, te verraeden of te vermoorden, hoe lief haer oock dieselve magh wesen: gelijck men oock kan seggen, dat het hoofd bedeckt te houden, bediet, dat wesende de Spion een schandigh en veracht Mensch, soo kan hy zijn hoofd by Mannen van eeren niet ontdecken: en daerom plaghmen van die geene te seggen, die van een eerlijcke en goede naeme zijn, datse met ontdeckten hoofde gaen. Het bedeckte aengesicht kan noch wijder bedieden, dat de Spions in den ommegangh altijd bedeckt gaen, nimmer- meer haer hert noch gedachten ontdecken- de, maer verbergende, vertoonende 't eene gesicht voor 't ander, verbergende haere boosheyt door een soete en lieflijcke groe- tenisse, spreeckende met groote zeedigheyt, om een ander de schoe uyt den voet te trec- ken, en uyt een ander te visschen, en uyt den hals te haelen eenigh geheym, dat hy ter- stont aen zijne Meesters magh overbrieven: Iae daer gebreken nimmermeer geene, die- welcke door den Staetsucht aengeprickelt zijnde, alle dage om haer te onderrechten, in haer gemeenschap komen, hopende door middel van de Spie gunste en staet te ver- krijgen. Diergelijcke maniere beschrijft Philoponus de Academist op deser wijse, seer geestigh: De Spye op alles let en hoort, En overbrieft het minste woord: Hy gaet in 't Hof, gelijck een Lam, Maer binnen schuylt een Vos en Ram, Die 's Naesten eer te vinnigh steelt, Waer van 't venijn ten mond' uyt speelt. Hy berght voor elck zijn aengesicht, Waer door hy alle loosheyt sticht. Door konst, bedrogh en schelmery, Soo staen hem alle dingen vry: Ey set hem vleugels op zijn Hoed. Waerom? ey neen, dat is niet goed: Om dat de loose Spye die draeght, Van binnen, daer hem Staetsucht knaeght. De oogen en ooren bedieden de werck- tuygen, waer door de Spion zijne konst ge- bruyckt, en dat om zijne Heeren en Mee- sters te believen, nae het spreeckwoord, Multae Regum aures atque oculi, dat is, de Koningen hebben veele oogen en ooren. Welcke spreuke voor de Spions wert genomen: Want de Prince, door 't middel van 's anders oogen en ooren, soo siet en hoort hy alles watter gedaen en geseyt wort: en soodanige Menschen wor- den van de Griecken Ocatuste genaemt. Van Dionisio van Siracusa zijnse geheeten Prosagogidae, die yders woorden en wercken overbrief- den; gelijck Alexand. in zijne Geboortdagen in 't IV boek XXIV cap. verhaelt: aen dien- welcken door de Wet Papia tot belooninge deses, de helft van de boete wierde gegeven: En door dese verleckeringe en slocklust der sotter vergeldinge, zijnse daer nae in groo- ter getal gevonden, opgestoockt door de groote winninge: Want de Keyser Tiberius liet den Verklickers soo veele toe, dat hy oock een yder geloofde ofse hem waerheyt of logen aenbrachten: waer over die soo aenwiessen, dat de Raed dieselve willende verminderen en het loon besnijden, Tiberius sulx niet wilde toelaeten, seggende, tot ver- dedinge van de Spions, datmen de Wetten soude vernietigen, indien men den bewaerders der Wet afschafte. Domitianus de Keyser, willende in 't begin van zijne regeeringe een proeve toonen en sacht- moedigh schijnen, om de gonste van 't volck te verkrijgen, soo wilde hy der Fiscalen aen- klachte van de Spions geheel onderdrucken, seggende dickwijls, wat Vorst den Aenbrengers of Spions niet straft, die voedse. Maer korts daer nae, leerde het tegendeel wel te recht, hoe Domi- tianus zijne oogen en ooren aen de Spions heeft geleent, om anderer luyden goederen te rooven, en levende noch doode te ver- schoonen: Iae alles was soo onseecker, dat oock self de eene Spion den anderen wan- troude. En de Spions waeren oock in soo- danigh aensien by den Keyser, dat oock Pro- cureurs en Advocaeten hunne pleytsacken verlieten, en wierden Spions. Een schande voor soodaenige Princen, die haere ooren openen voor den aenbrengers, en die ter- stont geloof toe stellen. Ammianus Marcellinus lastert den Keyser Constantinum, dat hy alle overbrengingen van de Spions voor waer- achtigh en voor een klaere saecke hiel. En dat het hem alleene genoegh was, wanneer zijn Spion Sarimichus iemant noemde, dien hy eenige kladde aenwreef. En hier door ge- schied het, datmen de moeylijckheyt van 't Hof, seer qualijck kan ontvlieden, hoe on- schuldig hy oock zy, alsoo alles hangt aen 't woord van een Spion. Antoninus de Keyser, die billick de Godvruchtige genaemt wier- de, had voor een gewoonte de Spions ten doode te veroordeelen, wanneer de misdaet niet bleeck, en alsse al bekent was, soo betael- de hy hun, doch verjoeghse daer nae als on- eerlijcke luyden van hem af. En dit behoort- men voornaemlijck te onderhouden, datmen de valsche Spions straffe, op datse geen eer- lijcke noch vrome luyden in 't lijden bren- gen. Pertinax de Keyser, alhoewel hy sachter mette Spions ommegingh, niet te min bela- ste hy datse souden gebonden en gestraft worden, stellende een besondere straffe, op yders waerdye, die door de Spion was aen- gebracht. Septimus Severus, zijnde Onder-Bur- gemeester in Sicilien, wierde beschuldight, dat hy aen den Chaldeen en Waerseggers soude raed gevraeght hebben, of hy oock Keyser soude werden: doch de saecke ondertast, en daer van vry gekent zijnde, wierde de Be- schuldiger gekruyst. Theodoricus Koningh der Gothen in Italien, hoewel hy een Barbaer was, nochtans als een rechtvaerdigh Prince, soo vervloeckte hy den Spions, en wilde dat de beschuldigers souden werden verbrant, indiense de misdaet niet bewesen: gelijck hy daer van een gebodt uytgaf, dat van zijnen Raedsheer Cassiodorus is te boeck gestelt. De Tongen vertoonen ons het voorwerp en de werckinge van de Spions, die soo haest de minste saecke niet hebben gesien, alhoe- wel die geene berispinge waerdigh is, noch- tans diewijle zy van snooder aert zijn, soo dragen zy die terstont over, en dat meeren- deels valsch en ongerechtigh. En hier over slaense geen acht op eenige staet, maer stellen al haer sorge te wercke, hoese des volx praet mogen bespieden, en roemen sich daer van, die te willen ontdecken. De heerlijckheyt der Koningen is de woorden te ondersoecken, seyt Salom. in zijne Spreucken XXV cap. Maer 't gebeurt dickwijls datse haere oogen aen de loogen van den Lasteraer verleenen, en in soodani- gen val, zijnse onbeleeft, datse licht geloven. Apelles maelde eenen Koningh af met Eesels ooren: een ontwerp van de alderoudste, die- der versierden, dat Midas Koningh van Phri- gien, Eesels ooren hadde, om de menichte van Spions die hy hadde, en die hy zijne Eesels ooren mildelijck toereickte: want dit Dier heeft seer groote ooren, en is, behalven den Muys, van 't alderscherpste gehoor, ge- lijck Suidas verhaelt. En 't gebeurt daer over, datmen met vreede aen de Hoven niet kan verblijven: Want waer de Princen hunne ooren gewilligh verleenen aen valsche en lo- genachtige overbrengingen, daer zijn al hun- ne Dienaers Godloos en schelms. En dit zy van my niet geseyt, maer van Salomon in 't XXIX cap. van zijne Spreucken: Een Prince die gaerne leugenen hoort, heeft Godloose dienaers. De Lantaerne die hy in de slincker hand houd, bediet, dat de Spion niet alleene by dage, maer oock by nachte alles bespiet. Dio- genes droegh by daege een Lantaerne, om Menschen te soecken, maer de Spion, soeckt by nachte de Menschen met een Lantaerne in de hand. En Lucianus voert in zijne t'sae- menspraeck van Tirannus, een Lantaerne in, om by Radamantus den Helschen Rechter, de boeverien en schelmstucken van Megapantus, te bespieden. De gevleugelde voeten bedieden, dat de Spion moet naerstigh en wacker zijn, ander- sins soude hy geen voordeel doen, soo hy niet besorght en vaerdigh was, en gelijck als Mercurius gevleugelt: diewelcke nae de versieringe der Poëten en van Lucianus, in zijne t'saemenspraeck van Mercurius, de ver- doemde zielen nae de Helsche straffe geley- de, door zijne woorden. Homerus noemtse gevleugelde woorden. En derhalven Mercurius een overbriever van de beuselachtige Goden, wort van de Oude gevleugelt afgemaelt; daer door willende uytdrucken, dat gelijck de Vogelen, in de locht haere stemme ver- toonden, dat daerom oock Mercurius de Bo- de wierde genaemt, alsoo hy door zijne spraecke alles uytdruckte. De Brack, die nae 't Wild schijnt te snuf- len, is hier voor de Spion gestelt, welckers dienst bestaet in dagelijx de woorden en handelingen van andere Menschen te onder- tasten, gelijck Plato seyt; aengesien de Brack altijd zijn kost en het wild, door den reuck, gaet op soecken; alsoo gaet oock de Spion, met naerstigheyt eens anders saecke en met heimlijcke sorghvuldigheydt doorsnuffelen. Waer van God wil dat ghy u sult wachten.

URL_WEBPAGE http://www.dbnl.org/tekst/pers001cesa01_01/pers001cesa01_01_0913.php PARENT embstma_1450 IIHIM GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK ; ARTTHEORY HIM GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK ; ARTTHEORY MOTTO_NL Spion MOTTO_IT_NORM Spia TIPE emblempictura NEXT embstma_1450_emblem145 SEQ 144 MOTTO_IT SPIA CAPTION_EN Spia: a man with winged feet, holding a lantern, hides his faces behind his cloak which is decorated with eyes, ears and tongues, a spaniel at his feet SOURCE_FILE embstma_1450.dmp MOTTO_NL_NORM Spion LINK_FACSIMILE embstma_1450_fac481 TYPE emblem pictura IC 31A2212 ; 31A2213 ; 31A22141 ; 31A2255:25F(+342) ; 31A25313 ; 31D14 ; 34B11(+9513) ; 41B33 ; 41D212 ; 41D221(HAT)(+44) ; 45F220:5(+123) ; 86(SPIA) PREV embstma_1450_emblem143 URL_IMAGE embstma_1450_pic481.jpg ID embstma_1450_emblem144 CHILDREN CHILDREN_SQRT 0