<p>Een sterck Ionghman, die als Hercules ge-<lb/> maelt wort, met Musculen en Senuwen<lb/> uytsteeckende, zijnde gekroont met Eycken<lb/> loof, hebbende in de rechter hand een schee-<lb/> re, om wolle te scheeren, voor zijne voeten<lb/> sal een Schaepken staen, in de slincker hand<lb/> sal hy kooren-ayren, Olijftacken en Druyf-<lb/> trossen hebben, die nederwaerts hangen. Met<lb/> bloote armen en beenen, net en schoon, totte<lb/> planten van de voeten toe, oock vol van<lb/> vlees en sterck van beenen.<lb/> Herodotus, Turnebus en andere verhaelen dat<lb/> Sesostris de eerste geweest is die in Egypten op<lb/> de aerdgewassen Schattinge heeft gebracht,<lb/> en dat de Romeinen over het graen de tien-<lb/> den hebben ingestelt. Caligula is daer nae de<lb/> eerste Vinder van de vuyle en ongehoorde<lb/> Schattingen geweest, die op alle Mondkost<lb/> Tol gestelt heeft, van die in Romen wierden<lb/> gebracht, en oock stelde hy op alle Proces-<lb/> sen en Vonnissen den veertighsten penningh,<lb/> op 't arbeytsloon en op de daghhuyren den<lb/> achtsten penningh, en van de Hoeren nam hy<lb/> de eerste winste, gelijck Suetonius verhaelt.<lb/> Van Mannelijcke sterckte is hy gemaelt,<lb/> om dat de Tol den Princen sterck maeckt,<lb/> en gelijck Cicero voor Pompejo seyt, Wy hebben<lb/> geoordeelt dat de Tollen de senuwen van den oorlogh zijn.<lb/> Dese sterckte wort breeder door de Eycken<lb/> kroone uytgedruckt, wesende de Eycke een<lb/> stercke, harde en vaste boom. En dese krans<lb/> past den Tol alderbest, alsoo dit een Burger-<lb/> kroone is, van A. Gellius alsoo genaemt, om<lb/> dat die gegeven wierde aen die geene, die<lb/> eenen Burger hadde verlost. Van gelijcken<lb/> is oock de vrucht van den Tol, allen Bur-<lb/> geren te beschermen. En gelijck de Eyc-<lb/> keboom Iupiter was toegewijt, om dat de<lb/> Heydenen geloofden, dat hy de steeden in<lb/> zijne bewaeringe hadde: soo geven wy nu<lb/> dese aen den Tol of Schattinge, als die geene<lb/> waer door der Princen macht aenwast, on-<lb/> der wiens bescherminge de steeden staen.<lb/> De Scheere, om de wolle van de Schapen<lb/> te scheeren, slaet op 't geene Tiberius de Key-<lb/> ser, in 't begin van zijne Regeeringe deede:<lb/> veinsende nochtans zijne staetsucht en gie-<lb/> righeyt, daer hy naemaels wel dede blijc-<lb/> ken, dat hy geheel daer in was versopen.<lb/> Want hy vertoonde een goed proefstuck,<lb/> wanneer zijne Raedsheeren hem rieden een<lb/> nieuwe Schattinge op de Landen te stellen,<lb/> dat hy daer op antwoorde, Het betaemde een<lb/> goed Herder, dat hy zijne Schapen most scheeren en niet<lb/> villen. En dit komt over een mette spreucke<lb/> van Alcamenes, de soone van Teleucrus, die ge-<lb/> vraeght zijnde, op wat wijse, iemand het Rijck wel<lb/> kost onderhouden? antwoorde, Indien hy niet al te<lb/> gewinsuchtigh is, een Laconische spreucke van<lb/> Plutarchus. In d'ander hand worden hem koo-<lb/> ren-ayren, Olijftacken en Druyvetrossen ge-<lb/> geven, om datmen op het Graen, Oly en<lb/> Wijn insonderheyt pacht stelt. Ick segge in-<lb/> sonderheyt, zijnde seecker, datter oock op<lb/> andere dingen pacht is geset. Onder andere<lb/> schrijft Vopiscus, dat de Keyser Aurelianus<lb/> pacht stelde op Glas, Linnen, Vlas, &amp;c. En<lb/> wy weeten oock door 't verhael van Boterus,<lb/> dat de Koningh van China jaerlijx 180 duy-<lb/> sent kroonen treckt uyt de pacht van 't sout,<lb/> van de stad Canton, en noch 100 duysent<lb/> kroonen, voor de tiende van den Rijs van 't<lb/> Land, ontrent dieselve stad. Daer worde te<lb/> Romen 1606 een pacht van 't sout, soo wel<lb/> voor Rijcken als Armen opgestelt, als mede<lb/> een geheel nieuwe op de sneeuw, 't welck<lb/> <pb n="embstma_1450_fac514"/> niemand beswaerde als die boven al in de<lb/> gulsigheit wilden uytsteken, om de woorden<lb/> van Plinius te gebruycken in zijn XIX boeck<lb/> IV cap. tot wiens tijde soo veele aen de<lb/> sneeuw, als tegenwoordigh, niet wierd te<lb/> kost geleyt. Want nae zijn seggen, oock in 't<lb/> XXXI boeck III cap. gebruyckten zy die<lb/> nergens toe als om 't waeter te verkoelen,<lb/> en eenige koockten 't nae de vindinge van<lb/> Nero, om seecker te nemen het vermaeck<lb/> van 't versche, sonder gebreck van de sneeu.<lb/> Tegenwoordigh dient het niet alleene om<lb/> het waeter, maer oock om den Wijn te ver-<lb/> koelen, de vruchten in te souten, en andere<lb/> dingen van den Somer en Winter. En die<lb/> tot dese verkoelinge zijn gewent, verver-<lb/> schen daer mede, als zy willen purgeren, ha-<lb/> re Syropen en Medicinen. Sulx datmen daer<lb/> van Iaerlijx uyten pacht te Romen treckt<lb/> ses duysent kroonen.<lb/> De naeckte armen en beenen, die gaef en<lb/> glat zijn, (om dat dese leden, door de kracht<lb/> van handen en voeten, zijn Dienaers van den<lb/> arbeyd en van de Menschlijcke handlingen<lb/> en gangen, en uytvoerders van onse gedach-<lb/> ten,) bedieden, dat de Schattinge moet op-<lb/> gestelt zijn van den Prins met een ernsthaftig<lb/> en suyver gemoed, behoudelijck om dat de<lb/> behoeftigheyt, de tijd en gelegentheyt sulx<lb/> vereischt, en dat met een oprecht en getrou<lb/> voornemen, niet soo seer om sich selve te<lb/> verrijcken, als om 't gemeene beste daer<lb/> mede vorderlijck te zijn, en niet uyt loutere<lb/> gierigheyt en gedancken van eygen baet:<lb/> Iae sullen oock niet gedoogen, dat haere<lb/> Dienaers dagelijx (gelijck gemeenlijck ge-<lb/> schiet) nieuwe beswaernissen en pachten be-<lb/> dencken op dingen die veracht, vuyl en on-<lb/> eerbaer zijn, gelijck Vespasianus deede, die<lb/> nae 't geld soo begeerigh was, dat hy oock<lb/> Tol op de pisse stelde. Waer over hy oock<lb/> van zijnen oudsten Soone Titus wierde be-<lb/> rispt: en alhoewel hem de Vader antwoor-<lb/> de, dat het geld, 't welck hy van de pisse trock, niet eens<lb/> daer nae roock: Soo was daerom zijn gemoed<lb/> niet vry, dat het niet een snoode reuck van<lb/> sich gaf van zijne vuyligheyt en snodigheyt,<lb/> en dat tegen de aert en 't gemoed van een<lb/> oprecht Prince, dieder behoort eedel en<lb/> grootmoedigh te zijn. Maer de winninge<lb/> verblinde hem, soo dat hy vergat, 't geene<lb/> Apollonius van Alexandrien te kennen gaf, dat<lb/> om 't gemeene beste te bestieren, hy niet achten soude op<lb/> de Rijckdommen, die door de schattingen en 't suchten<lb/> van 't Volck, waeren by een gebracht; gelijck Philo-<lb/> stratus in 't 5 boeck 13 cap. verhaelt, dat het<lb/> goud most leelijck en vuyl werden geacht, dat uyt de trae-<lb/> nen der onderdaenen wierde te saemen gehaelt. Waer<lb/> over van gelijcken Domitianus, de tweede soo-<lb/> ne van Vespasianus, wierde gelastert, van dat hy<lb/> al te ondraeghlijcke Schattingen op den Io-<lb/> den stelde, met bevel, dat wie sich veinsde<lb/> geen Iode te wesen, moste zijne heimlijcke<lb/> leeden laeten sien, of hy besneden was of<lb/> niet. Een schandige en verachte Schattinge.<lb/> Suetonius verhaelt in 't leven van Domitianus, dat<lb/> hy jongh zijnde, een oud Man van negentigh Iaeren hadde<lb/> sien besichtigen of hy oock besneden was, en dat in tegen-<lb/> woordigheyt van veele Volx.<lb/> Dese Schattinge hoe lasterlijck die was,<lb/> salmen door de schaemte klaerlijck begrij-<lb/> pen, want alle braeve Mannen kosten nae 't<lb/> goedduncken van den Fiscael beschuldight<lb/> worden, die nochtans ontschuldigh waeren<lb/> van de Ioodsche secte, soo mosten zy even-<lb/> wel haer Manlijck lit vertoonen, indien zy<lb/> sonder tegen-seggen de Schattinge niet wil-<lb/> den betaelen. Maer van d'ander sijde quam<lb/> zijn Navolger de loflijcke Keyser Nerva Coc-<lb/> cius, die soodaenigen schandigen Schattinge<lb/> te niet dede: Waer over tot zijnder eere<lb/> uyt het bevel van den Romeinschen Raed,<lb/> een silvere penningh geslagen wierde, met<lb/> zijne beeldenisse en naeme van d'eene sijde,<lb/> en van d'ander sijde een Palmboom, alwaer<lb/> in 't midden dese twee letteren SC stonden,<lb/> en rontom Fisci Iudaici calumnia sublata, als, dat de<lb/> lasteringe van den Fiscael over de Ioden was wegh geno-<lb/> men. Van welcke lasteringen, beschuldingen<lb/> en onrechtveerdige Schattingen, die van den<lb/> Keyser Nerva te niet gedaen en verboden<lb/> zijn, kondy Dion Cassius in 't leven van Nerva<lb/> lesen. Nae de voordaed van desen seer goe-<lb/> den Keyser, behooren dan de Princen den<lb/> Volckeren te ontlasten van alle onbehoor-<lb/> lijcke opstellingen, en haer met harde en<lb/> nieuwe lasten niet te beswaeren.</p>

http://www.dbnl.org/tekst/pers001cesa01/pers001cesa01_0969.htm

embstma_1450

DATIO

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

Tol, Schattinge

Datio

emblempictura

Woodcut signed I.C.I. = Jean-Christoph Jeger

embstma_1450_emblem153

152

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

ARTTHEORY

Datio overo gabella: a young man with a pair of shears, ears of corn, olive-branch and a bunch of grapes

embstma_1450.dmp

Tol, Schatting

embstma_1450_fac513

emblem pictura

25G3(OAK)(+27)

25G3(OLIVE-TREE)(+22)

31D12

41D2339

43A(+12)

44D20:5(+123)

47D8(SHEARS)

47I1111

47I213

47I224(+32)

47I4222

86(DATIO OVERO GABELLA)

embstma_1450_emblem151

embstma_1450_pic513.jpg

embstma_1450_emblem152