$ TEXT_EXPL_XML

15. Bootsmans Vertelling. SEeker Bootsman uit Oost-Indien gekoomen zijnde, sei- de aldaar geweest te hebben an drie Eilanden, waar van het eersten, hoewel het vrugtbaar ende haaven-rijk was, wierd bewoond van seer weinige Menschen, ende ook van een geleerd Medicijn, die met eenen, Heer van het Ei- land was; ende weegens sijne sorge oover alle de Sieken, een seeker gedeelte erfde aller goederen, die sy by doode quaamen naar te laaten. Sulks in het gemeen hem voor- deelig zijnde, dat de sieke Onderdaanen niet lange Bed- leegerig waaren, hy de selven naaweliks ondersogt, om te weeten, wat haare eigentlijke siekte was, maar seer vaardig beval, haar te doen Aderlaaten, Kakken, Swee- ten, ofte Braaken. Ende vermits het hem ook lastig was, selfs de Sieken te beloopen, soo liet hy die wel meest be- sorgen door sijne Dienaars, die sig ook beroemden groo- te kennisse van die konste te hebben, ende die ook wee- gens haare besouken, ende leverantie van Medicamenten, jaa ook door ende van het versterven der Sieken, haare grootste Voordeelen wisten te trekken, ende dat alles naar hun eigen gelieven. Door beiden welke gevallen, veele menschen aldaar voorbedagtelik siek gemaakt ofte gedood, ofte versuims, ofte quaalik geneesen wierden. Het twee- den Eiland wierd bewoond van voornaame Doctoren in der Medicijne, die gesaamentlik Regenten oover dat Ei- land waaren, ende yder in het bysonder leefde van een seeker loon, welk sy sig van tijden ten tijden naar voor- gaande keure, door de gesaamentlike Medicijns beraamd, toeleiden, oover haare besouken ende geleeverde kruiden ofte dranken aan den Sieken, maar ook soodaanig, dat sy van den Gesond-gewordenen meerder als van den Oo- verleedenen, in reekeninge brengen mogten. Sulks sy by het sterven der Sieken sig meer beschaadigd als gebaat vindende, haare Inwooners poogden in het leeven te behouden; soo nogtans dat sy om van haare konste ook gemakkelik ende vermaakelik te konnen leeven, haare Inwooneren geduurig aanraadeden, eenige haarer krui- den ofte dranken te gebruiken, om Siekten voor te koo- men, ofte wel op de allerminste ontsteltenisse te doen Kakken, Sweeten, ofte Braaken, Maar de Inwooners, leevende naar den raad deeser treffelijke Doctoren, waa- ren in't gemeen slap ende swak van gestel haares lighaams daar altijds wat aan te doen ende meesteren viel; en- de waar door sy ook veel eer quaamen te sterven, dan of sy dien raad niet gevolgd hadden. Dog het derden Eiland, in teegendeel, geene Doctoren in hebbende, maar alleen bewoond zijnde van Menschen, die met eene gemee- ne menschelijke kennisse, ende ondervindinge, voor haare eigene gesondheid ende leeven sorgden, was ongemeen seer bevolkt ende van veele Menschen bewoond, ende had niet als hardvogtige, vaste ende sterkgespierde Ingeseetenen.

;

Uitlegging der Woorden. Met MEDICYNS, werden verstaan Regen- ten. Met SIEKEN, de gemeene Ingeseetenen. Met ADERLAATEN, te dooden. Met KAKKEN, Schattingen. Met Sweet-Dranken, Imposten op alle Leevens- middelen. Met Braak-Drankjen, Gelden op Renten genoo- men, die daar naa weeder met groote smert oovergegee- ven moeten werden. Om dat onder de Geleerden van ouds getwist is, welke forme van Regeeringe de beste zy, moeten wy ten eersten aanmer- ken, dat daar oover geen besluit gemaakt kan werden, dat ten zy wy alvoorens wel begrijpen, dat Politikelik ofte in der Regee- ringe, niet goed ofte quaad kan werden gesegt te zijn, het gunt deesen ofte dien, het zy Regenten, het zy Onderdaanen, in het byson- der schaade ofte baat aanbrengd, alsoo in deesen sinne, eene en- de deselve saak ofte ordre, den eenen schaade, ende den ande- ren baat aanbrengende, gelijk dat meestendeel gebeurd, die selfde saak, ordre ofte wet, te gelijk goed ende quaad soude moeten werden genaamd: het welk gants ongerijmd is; maar om dat die Woorden in der Politie eene seekere beteekeninge heb- ben mogen, soo is noodsaakelik, dat waarelik het gunt Politikelik Goed ofte Quaad genaamd mag werden, ook aan den gemeenen Staat, dat is, den meesten Ingeseetenen Vrugt aanbrenge, ende niet den meesten lastigen Ingeseetenen van dien Staat, baat ofte schaade aanbrengen moet. Ende oovermits alle menschen meer haar eigen bysonder Goed of- te Quaad, als dat van den gemeenen Staat, ofte wel eenes anderen menschen te verkrijgen, ofte te vermijden tragten; Soo noemen de Menschen ook gemeenelik Goed ofte Quaad, het gunt voor haar in het bysonder Goed ofte Quaad is, schoon het in teegendeel den gemeenen Menschen haarer Republike Schaadelik ofte Heilsaam soude weesen. Ende oovermits daar beneevens de Menschen, wanneer sy met de magt der Regeeringe bekleed werden, deese gemeene menschelikheid niet afleggen. Soo volgd hier uit seer klaarelik, dat aldaar eene goede forme der Regeeringe is, alwaar de Regenten om eigen Baat te bekoomen, ende Schaade te ver- mijden, het gemeen goed besorgen, ende het gemeen quaad af- weeren moeten; Ende dat daar en teegen aldaar eene quaade for- me der Regeeringe is, alwaar de Regenten haar eigen Baat niet dan in de Schaade van het Gemeen vinden konnen, ende alwaar sy haare eigene schaade niet dan door het Gemeen te beschaadi- gen, afweeren konnen. Ende dit als van een vaste grond af gesteld zijnde, soo kan een ider seer ligtelik sien, dat in de Een-Hoofdigde Regeeringe een Mensch sijn eigen Schaade, Ongemakken ofte Verdriet vermijden moogende, ten verdriete des Gemeens, hy het gemeen Wel-ofte Quaalik-vaaren der Onderdaanen, niet souken nogte afweeren sal, dan voor soo veel ende soo verre als het hem lust, ofte voor soo veel hy selfs daar van een afkeer heeft, Waar uit dan ook gemee- nelik ontstaat, dat aldaar veele Ingeseetenen uit den Lande ver- trekken, ende weinigen van buiten koomen inwoonen. Gelijk meede uit den selven gronde volgd, dat in der Aristo- kratike ofte Veel-Hoofdige Regeeringe, ider Regent aldaar sijne men- schelikheid behoudene, sy alle uit kraste der selve, alle saaken, die haar in het gemeen voor of naadeelig zijn, sullen souken te bekoomen ofte te vermijden, sonder in soo eenen gevalle ee- nigsins op de andere gemeene Ingeseetenen te passen: ende dat daar en teegen in andere gevallen, waar meede het Gemeen ge- baat ofte beschaadigd, ende niet dan een lid ofte weinigen gebaat ofte beschaadigd soude ofte souden werden, die Regeering ofte de meeste Regeerders van dien, alsdan in het gemeen welvaaren, seekerlik haar voordeel vinden konnen. Waar uit dan ook volgd, dat de Gemeene Ingeseetenen aldaar liever als onder ee- ne Monarchale ofte Een-Hoofdige Regeeringe, blijven woonen en- de vermeenigvuldigen. Ende eindelik volgd uit den selven gronde, dat in Landen of- te Steeden, daar alle Menschen, tot der Regeeringe bequaam zijnde, ook deel aan der Hooge Regeeringe hebbemn, sy uit kragte der Gemeene menschelikheid, alls haar eigen baat ende schaa- de soukende te bekoomen ofte te vermijden, ook waarelik door het selven middel, het welvaaren van het gemeen verkrijgen, ende de schaade van het gemeen vermijden sullen: om dat de meeste stemmen der Regeeringe aldaar ook de meeste Ingeseetenen, dat is het Gemeen, uitmaaken; Waar door eingelik die Landen en- de Steeden ongemeen seer bevolkt werden. SUlks dit waarelik de allerbeste forme der Regeeringe is, ende de Aristokratike of- te Veel-hoofdige Regeeringe, naar sy in meer ofte min Leeden bestaat, beeter ofte min goed is, om dat alsdan het gemeen goed ende quaad, meer ofte min betragt ofte vermijd werd; als meer ofte min de Volks-Regeeringe naaderende, ende meer ofte min van de Een-Hoofdige Regeeringe afwijkende. Maar of wel opgemelde Reeden-kaaveling in het gemeen op oneweerderspreekelijke gronen steund, ende dien volgende te wenschen waare, dat allesins werk-stellig gemaakt ende uit- gevoerd konde werden: Soo is nogtans bekend, dat men gee- ne landen endee by-een-wooningen van Menschen, sonder ee- ne voorgaande Regeeringe vind, ende dat de geleegentheid der Landen, aard, oude gewoonten ende beesigheeden, soo der Regenten als der Onderdaanen, ofte gemeene Ingeseetenen; gemeenelik soo diepe wortelen in de geneegentheeden aller In- geseetenen geschooten hebben, ende soo kragtig zijn, dat sy, nog door Reeden-kaavelinge, nog door klein Geweld verbeeterd plagten te werden, ende door groot Geweld nooit eene Volks- regeering, maar altijds de allernoodste Een-Hoofdige, dat is, eene Arbitrare Regeering plagt ingevoerd te werden. Van alle het welk veele voorbeelden souden konnen bygebragt wer- den, soo uit de geschiedenisse deeser, als anderer Landen; die wy om de haatelikheid van dien te ontgaan, als ook om niet al te lange te zijn, onaangeroerd sullen laaten, ende van den eigentlijken sinne deeser FABULE niet spreeken, alsoo die sig selven leerd.

SEQ 17 PARENT embstma_add132 HIM FABLES ; GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK URL_IMAGE embstma_add132_pic097.jpg TIPE emblempictura NEXT embstma_add132_emblem016 IIHIM FABLES ; GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK CAPTION_EN Boatswain debating with a physician SOURCE_FILE embstma_add132.xml MOTTO_NL_NORM Een ieder voor zich, God voor ons allen LINK_FACSIMILE embstma_add132_fac097 MOTTO_LA

Quisquis suae casae

TYPE emblem pictura IC 31A2524 ; 41A711 ; 41A7211 ; 42E531 ; 44B62 ; 46C223 ; 46C24 ; 46C2711(BOATSWAIN) ; 49G1 ; 49G3111 ; 57AA61 ; 85(BAD DOCTORS, BAD GOVERNMENT) ; 86(EEN IEDER VOOR ZICH, GOD VOOR ONS ALLEN) ; 86(QUISQUIS SUAE CASAE) PREV embstma_add132_emblem014 MOTTO_NL

Een yder voor sig, God voor ons allen.

ID embstma_add132_emblem015 MOTTO_LA_NORM Quisquis suae casae CHILDREN CHILDREN_SQRT 0