<p>15. Bootsmans Vertelling.<lb/> SEeker Bootsman uit Oost-Indien gekoomen zijnde, sei-<lb/> de aldaar geweest te hebben an drie Eilanden, waar<lb/> van het eersten, hoewel het vrugtbaar ende haaven-rijk was,<lb/> wierd bewoond van seer weinige Menschen, ende ook van<lb/> een geleerd Medicijn, die met eenen, Heer van het Ei-<lb/> land was; ende weegens sijne sorge oover alle de Sieken,<lb/> een seeker gedeelte erfde aller goederen, die sy by doode<lb/> quaamen naar te laaten. Sulks in het gemeen hem voor-<lb/> deelig zijnde, dat de sieke Onderdaanen niet lange Bed-<lb/> leegerig waaren, hy de selven naaweliks ondersogt, om<lb/> te weeten, wat haare eigentlijke siekte was, maar seer<lb/> <pb n="embstma_add132_fac098"/> vaardig beval, haar te doen Aderlaaten, Kakken, Swee-<lb/> ten, ofte Braaken. Ende vermits het hem ook lastig was,<lb/> selfs de Sieken te beloopen, soo liet hy die wel meest be-<lb/> sorgen door sijne Dienaars, die sig ook beroemden groo-<lb/> te kennisse van die konste te hebben, ende die ook wee-<lb/> gens haare besouken, ende leverantie van Medicamenten,<lb/> jaa ook door ende van het versterven der Sieken, haare<lb/> grootste Voordeelen wisten te trekken, ende dat alles naar<lb/> hun eigen gelieven. Door beiden welke gevallen, veele<lb/> menschen aldaar voorbedagtelik siek gemaakt ofte gedood,<lb/> ofte versuims, ofte quaalik geneesen wierden. Het twee-<lb/> den Eiland wierd bewoond van voornaame Doctoren in<lb/> der Medicijne, die gesaamentlik Regenten oover dat Ei-<lb/> land waaren, ende yder in het bysonder leefde van een<lb/> seeker loon, welk sy sig van tijden ten tijden naar voor-<lb/> gaande keure, door de gesaamentlike Medicijns beraamd,<lb/> toeleiden, oover haare besouken ende geleeverde kruiden<lb/> ofte dranken aan den Sieken, maar ook soodaanig, dat<lb/> sy van den Gesond-gewordenen meerder als van den Oo-<lb/> verleedenen, in reekeninge brengen mogten. Sulks sy by<lb/> het sterven der Sieken sig meer beschaadigd als gebaat<lb/> vindende, haare Inwooners poogden in het leeven te<lb/> behouden; soo nogtans dat sy om van haare konste ook<lb/> gemakkelik ende vermaakelik te konnen leeven, haare<lb/> Inwooneren geduurig aanraadeden, eenige haarer krui-<lb/> den ofte dranken te gebruiken, om Siekten voor te koo-<lb/> men, ofte wel op de allerminste ontsteltenisse te doen<lb/> Kakken, Sweeten, ofte Braaken, Maar de Inwooners,<lb/> leevende naar den raad deeser treffelijke Doctoren, waa-<lb/> ren in't gemeen slap ende swak van gestel haares lighaams<lb/> daar altijds wat aan te doen ende meesteren viel; en-<lb/> de waar door sy ook veel eer quaamen te sterven, dan<lb/> <pb n="embstma_add132_fac099"/> of sy dien raad niet gevolgd hadden. Dog het derden<lb/> Eiland, in teegendeel, geene Doctoren in hebbende, maar<lb/> alleen bewoond zijnde van Menschen, die met eene gemee-<lb/> ne menschelijke kennisse, ende ondervindinge, voor haare<lb/> eigene gesondheid ende leeven sorgden, was ongemeen<lb/> seer bevolkt ende van veele Menschen bewoond, ende had<lb/> niet als hardvogtige, vaste ende sterkgespierde Ingeseetenen.<lb/> </p>

<p>Uitlegging der Woorden.<lb/> Met MEDICYNS, werden verstaan Regen-<lb/> ten.<lb/> Met SIEKEN, de gemeene Ingeseetenen.<lb/> Met ADERLAATEN, te dooden.<lb/> Met KAKKEN, Schattingen.<lb/> Met Sweet-Dranken, Imposten op alle Leevens-<lb/> middelen.<lb/> Met Braak-Drankjen, Gelden op Renten genoo-<lb/> men, die daar naa weeder met groote smert oovergegee-<lb/> ven moeten werden.<lb/> Om dat onder de Geleerden van ouds getwist is, welke forme<lb/> van Regeeringe de beste zy, moeten wy ten eersten aanmer-<lb/> ken, dat daar oover geen besluit gemaakt kan werden, dat ten<lb/> zy wy alvoorens wel begrijpen, dat Politikelik ofte in der Regee-<lb/> ringe, niet goed ofte quaad kan werden gesegt te zijn, het gunt<lb/> deesen ofte dien, het zy Regenten, het zy Onderdaanen, in het byson-<lb/> der schaade ofte baat aanbrengd, alsoo in deesen sinne, eene en-<lb/> de deselve saak ofte ordre, den eenen schaade, ende den ande-<lb/> ren baat aanbrengende, gelijk dat meestendeel gebeurd, die<lb/> selfde saak, ordre ofte wet, te gelijk goed ende quaad soude<lb/> <pb n="embstma_add132_fac100"/> moeten werden genaamd: het welk gants ongerijmd is; maar<lb/> om dat die Woorden in der Politie eene seekere beteekeninge heb-<lb/> ben mogen, soo is noodsaakelik, dat waarelik het gunt Politikelik<lb/> Goed ofte Quaad genaamd mag werden, ook aan den gemeenen<lb/> Staat, dat is, den meesten Ingeseetenen Vrugt aanbrenge, ende niet den<lb/> meesten lastigen Ingeseetenen van dien Staat, baat ofte schaade<lb/> aanbrengen moet.<lb/> Ende oovermits alle menschen meer haar eigen bysonder Goed of-<lb/> te Quaad, als dat van den gemeenen Staat, ofte wel eenes anderen<lb/> menschen te verkrijgen, ofte te vermijden tragten; Soo noemen<lb/> de Menschen ook gemeenelik Goed ofte Quaad, het gunt voor haar<lb/> in het bysonder Goed ofte Quaad is, schoon het in teegendeel den<lb/> gemeenen Menschen haarer Republike Schaadelik ofte Heilsaam<lb/> soude weesen. Ende oovermits daar beneevens de Menschen,<lb/> wanneer sy met de magt der Regeeringe bekleed werden, deese<lb/> gemeene menschelikheid niet afleggen. Soo volgd hier uit seer<lb/> klaarelik, dat aldaar eene goede forme der Regeeringe is, alwaar de<lb/> Regenten om eigen Baat te bekoomen, ende Schaade te ver-<lb/> mijden, het gemeen goed besorgen, ende het gemeen quaad af-<lb/> weeren moeten; Ende dat daar en teegen aldaar eene quaade for-<lb/> me der Regeeringe is, alwaar de Regenten haar eigen Baat niet<lb/> dan in de Schaade van het Gemeen vinden konnen, ende alwaar<lb/> sy haare eigene schaade niet dan door het Gemeen te beschaadi-<lb/> gen, afweeren konnen.<lb/> Ende dit als van een vaste grond af gesteld zijnde, soo kan<lb/> een ider seer ligtelik sien, dat in de Een-Hoofdigde Regeeringe een<lb/> Mensch sijn eigen Schaade, Ongemakken ofte Verdriet vermijden<lb/> moogende, ten verdriete des Gemeens, hy het gemeen Wel-ofte<lb/> Quaalik-vaaren der Onderdaanen, niet souken nogte afweeren sal,<lb/> dan voor soo veel ende soo verre als het hem lust, ofte voor soo<lb/> veel hy selfs daar van een afkeer heeft, Waar uit dan ook gemee-<lb/> nelik ontstaat, dat aldaar veele Ingeseetenen uit den Lande ver-<lb/> trekken, ende weinigen van buiten koomen inwoonen.<lb/> Gelijk meede uit den selven gronde volgd, dat in der Aristo-<lb/> kratike ofte Veel-Hoofdige Regeeringe, ider Regent aldaar sijne men-<lb/> schelikheid behoudene, sy alle uit kraste der selve, alle saaken,<lb/> <pb n="embstma_add132_fac101"/> die haar in het gemeen voor of naadeelig zijn, sullen souken te<lb/> bekoomen ofte te vermijden, sonder in soo eenen gevalle ee-<lb/> nigsins op de andere gemeene Ingeseetenen te passen: ende dat<lb/> daar en teegen in andere gevallen, waar meede het Gemeen ge-<lb/> baat ofte beschaadigd, ende niet dan een lid ofte weinigen gebaat<lb/> ofte beschaadigd soude ofte souden werden, die Regeering ofte<lb/> de meeste Regeerders van dien, alsdan in het gemeen welvaaren,<lb/> seekerlik haar voordeel vinden konnen. Waar uit dan ook<lb/> volgd, dat de Gemeene Ingeseetenen aldaar liever als onder ee-<lb/> ne Monarchale ofte Een-Hoofdige Regeeringe, blijven woonen en-<lb/> de vermeenigvuldigen.<lb/> Ende eindelik volgd uit den selven gronde, dat in Landen of-<lb/> te Steeden, daar alle Menschen, tot der Regeeringe bequaam zijnde,<lb/> ook deel aan der Hooge Regeeringe hebbemn, sy uit kragte<lb/> der Gemeene menschelikheid, alls haar eigen baat ende schaa-<lb/> de soukende te bekoomen ofte te vermijden, ook waarelik door<lb/> het selven middel, het welvaaren van het gemeen verkrijgen,<lb/> ende de schaade van het gemeen vermijden sullen: om dat de<lb/> meeste stemmen der Regeeringe aldaar ook de meeste Ingeseetenen,<lb/> dat is het Gemeen, uitmaaken; Waar door eingelik die Landen en-<lb/> de Steeden ongemeen seer bevolkt werden. SUlks dit waarelik<lb/> de allerbeste forme der Regeeringe is, ende de Aristokratike of-<lb/> te Veel-hoofdige Regeeringe, naar sy in meer ofte min Leeden<lb/> bestaat, beeter ofte min goed is, om dat alsdan het gemeen<lb/> goed ende quaad, meer ofte min betragt ofte vermijd werd;<lb/> als meer ofte min de Volks-Regeeringe naaderende, ende meer ofte<lb/> min van de Een-Hoofdige Regeeringe afwijkende.<lb/> Maar of wel opgemelde Reeden-kaaveling in het gemeen op<lb/> oneweerderspreekelijke gronen steund, ende dien volgende te<lb/> wenschen waare, dat allesins werk-stellig gemaakt ende uit-<lb/> gevoerd konde werden: Soo is nogtans bekend, dat men gee-<lb/> ne landen endee by-een-wooningen van Menschen, sonder ee-<lb/> ne voorgaande Regeeringe vind, ende dat de geleegentheid der<lb/> Landen, aard, oude gewoonten ende beesigheeden, soo der<lb/> Regenten als der Onderdaanen, ofte gemeene Ingeseetenen;<lb/> gemeenelik soo diepe wortelen in de geneegentheeden aller In-<lb/> <pb n="embstma_add132_fac102"/> geseetenen geschooten hebben, ende soo kragtig zijn, dat sy,<lb/> nog door Reeden-kaavelinge, nog door klein Geweld verbeeterd<lb/> plagten te werden, ende door groot Geweld nooit eene Volks-<lb/> regeering, maar altijds de allernoodste Een-Hoofdige, dat is,<lb/> eene Arbitrare Regeering plagt ingevoerd te werden. Van alle<lb/> het welk veele voorbeelden souden konnen bygebragt wer-<lb/> den, soo uit de geschiedenisse deeser, als anderer Landen;<lb/> die wy om de haatelikheid van dien te ontgaan, als ook om niet<lb/> al te lange te zijn, onaangeroerd sullen laaten, ende van den<lb/> eigentlijken sinne deeser FABULE niet spreeken, alsoo die<lb/> sig selven leerd.<lb/> </p>

17

embstma_add132

FABLES

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

embstma_add132_pic097.jpg

emblempictura

embstma_add132_emblem016

FABLES

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

Boatswain debating with a physician

embstma_add132.xml

Een ieder voor zich, God voor ons allen

embstma_add132_fac097

<p>Quisquis suae casae</p>

emblem pictura

31A2524

41A711

41A7211

42E531

44B62

46C223

46C24

46C2711(BOATSWAIN)

49G1

49G3111

57AA61

85(BAD DOCTORS, BAD GOVERNMENT)

86(EEN IEDER VOOR ZICH, GOD VOOR ONS ALLEN)

86(QUISQUIS SUAE CASAE)

embstma_add132_emblem014

<p>Een yder voor sig, God voor ons allen.</p>

embstma_add132_emblem015

Quisquis suae casae