$ TEXT_EXPL_XML

49. De Republik der APen, ende een Schipper. EEn welbedreeve Schipper uit Europa, vaarende om nieuwe Lanen te ontdekken, wierd op de breedte van 140 ende de hoogte van 25 graden, by Suiden der linie van soo eenen swaaren ende lang-duurigen storme beloopen, dat hy op eene gants onbekende Kust verviel, ende al- daar Schip-breuk leed; alle sijn Volk verloor, ende al- leen leevendig aan eenen onbekenden Eylande dreef. Het welk hy aanstonds doorwandelde, om te sien, of het van Menschen bewoond was, ende of hy van den selven iet- wes ten eeten soude konnen krijgen. Ende bevond hy eindelik, dat aldaar geene Menschen, maar wel Aapen woonden, die de Duitse Taale spraaken, ende wijders uitneemend seer wel menschen geleeken te zijn. Ook bevond hy, dat sy als toen door eene groote onagtsaam- heid, behalven eene kleine koole alle haar vier hadden laaten uitgaan, ende dat sy derhalven in groote verlee- gendheid zijnde, om meer Viers tot haar gebruik te be- koomen, eenige blinkende Wormen geraapt, ende op die kole met veel rot hout geleget hadden, ende dat sy al- meendende daar door den brand in dat hout te brengen Het welk die Schipper siende, haar dus aansprak, ende seide; ,,Lieve Vrienden, gy vermoeid u niet alleen te ,,vergeefd, maar hoe gy meer ende sterker op die Wor- ,,men, dat Hout, ende die koole blaasd, hoe eer uw Vier ,,verteerd sal weesen, sonder dat rot hout aangestooekn ,,te hebben; bevrijd liever die koole Viers van dien last, ,,ende legtse sonder eenigen anderen arbeid daar omtrend ,,te doen, op drooge dorre blaaderen, die sullen ook son- ,,der eenig blaasen door den Viere aangesteeken werden, ,,ende eene groote vlamme veroorsaaken, die ook het ,,groen hout tot Vier maken sal konnen. Op welke raad deese Aapen antwoordeden: ,,Gy Vreemdeling zijt hier ,,eeven komen aandrijven, ende zijt des niet te min soo ,,laatdunkende, dat gy meend beeter als wy te weeten, ,,wat tot onsen gemeenen welstande diend, het past u ,,niet ongevraagd, ons raad te geeven, maar het past ons ,,u te seggen, dat wy de Wormen ende het hout albereids ,,sien glinsteren ende vonken van sig geven, sulks het om ,,aangesteeken te weren, ende te vlammen, niet, dat ,,nog een weinig aangeblaasen moet sijn, ende begeeren ,,wy, dat gy het selven neevens ons doen sulkt, ten zy gy ,,aanstonds door ons swaarelik gestraft wild zijn. De Schipper riekende in wat eenen lande hy was, blies nee- vens de Aapen op den Viere, tot dat de kool verteerd ende sy voortaan gesaamentlik sonder Viere, in grooer arremoede ende ellenden, haar leeven eindigen.

;

Uitlegging der Woorden. De Ouden hebben verstaan met een bedreeve SCHIPPER, een Mensch van groot verstand en- de ervaarendheid. Met AAPEN, Menschen van soo een klein verstand, dat sy selfs niet weeten, wat haar goed is, ende daar en booven allen goeden raad veragten. Met eene Koole VIER, de gemeene Vryheid ofte Lee- vens-middelen. Met blinkende WORMEN, ende Verrot blinkend Hout, alle Wille-keuren ofte Placcaten, waar meede onder schijn van voor de gemeene Ingeseete- nen ende haare Leevens-middelen te sorgen, in tegen- deel alle Ingeseetenen eenes Lands ofte Steede, omtrend hare Neeringen meede bedwongen, ende belast werden. Met drooge doree BLAADEREN, de arme Gemeen- te, die in Vryheid zijnde, van selfs om den kost op het yverigste, ende op het beste des doenelik, arbeid, ende daar door Landen ende Steeden doed groejen en- de bloejen, tot dat sy door Ordonnatien ofte Wille- keuren bepaald, ende allengs verjaagd, ofte de Nee- ringen daar door vernietigd werden. Dat de Menschen in het gemeen sig seer weinige aan anderer Menschen geneegendheeden, ende seer veel aan haare eige- ne laten geleegen zijn, siet men klarelik als sterke met swak- ken, ofte loose met eenvoudige Menschen ietwes te verrigten heb- ben. Namentlik, dat die sig niet beesig houden met de swakken en eenvoudigen, door oover-reeden en aanraden in hare meeninge te brengen, maar wel met de selven door geweld te dwingen, ofte door Bedrog ten dien einde te misleiden. Ende also men het selven meest heeft sien in swange gaan onder die Staatkondigen ende Kerkeliken, die Landen, Steeden, ofte Kerken bestieren, soo is daar uit ons Spreekwoord ontstaan, dat de stoutsten ende onbeschaamsten het beste deel van de Weereld hebben, om dat de Weereld met seer weinige kennisse geregeerd werd. Ende meenen wy, dat de Waarheid van dit boovenstaan- de niet sal konnen ontkend werden, van imanne die de gebreek- ken der Eenhoofdige Regeerderen, soo oover haaren weereldlijken Stand, als oover haarer onderhoorige Kerken saaken, sal gelieven te bedenken, ende daar by te vougen; dat nu by naa alle Men- schen van den geheelen bekenden Aardboodem, sodaanig van en- kele Hoofden, door magt, ende met weinige kennisse, als ook mits- dien meest door Geweld ende Bedrog geregeerd werden. Dog alsoo de Regeerders der Vrye Republiken niet alleen verpligt zijn met Eeden, in het maken der Wetten, het welvaaren van den geheelen Staat, ende niet in het bysonder haar eigen te betrag- ten, maar dat sy daar en booven aan die haare Wetten, soo wel als de gemeene Ingeseetenen, onderworpen zijn; soo soude ieman ligtelik konnen twijfelen, of dat ons Spreekwoord ook naar waar- heid op den Regeerden der Vrye Republiken kan werden gepast. Ende die saak naarder ondersoukende, soo bevind men, dat die Regeer- ders in het gemeen wel soo voorsigtig zijn, dat sy omtrend Saa- ken, die alle Ingeseetenen van dien Staat, ende by gevolge haar ook raken, het gemeen Welvaaren betragten: maar dat ook veele van dien des niet te min sig seer ligtelik laten bedriegen, ende ook met seer kleine kennisse Regeeren, wanneer haar Saken voorkomen, die niet haar ofte haaren Vrienden in het bysonder, maar seekeren anderen gemeenen Ingeseetenen, aangaan: alsoo die seer selden op dat haar gemeen belang ondervraagd, ofte gehoord werden. Ge- lijk in deesen wel aan te merken is, dat alle Regenten, die genee- gen zijn, Menschen aan te lokken, om nieuwe Colonien te maken, Steeden te bouwen, te bevolken ofte te vergrooten, gemeenelik aan eenen ydere geeven volkoomene Vryheid, om aldaar te ko- men woonen, ende sig alles sins te erneeren, waar meede ende hoe sy te raade werden sullen; mits sig onthoudende van Geweld ende Bedrog omtrend andere Menschen te pleegen: ten zy de sel- ve door de Vierschaare ofte voor den Regt-banke der gemeene Ingeseetenen gestraft willen zijn. Ende kan men daar naa ook aanmerken, dat nogtans die selve Regeerders naauweliks dit hun oogwit door die volkoomene Vryheid der Ingeseetenen verkreegen hebbende, sig gemeenelik door eenige schoon-schijnende versou- ken eeniger bysondere Ingeseetenen laaten verleiden, om die vol- koomende Vryheid aller Ingeseetenen te besnoejen ende te bepaa- len, ende mitsdien de Volrijkheid dier Steeden te minderen. Dus sien wy, dat selfs in Republiken, die niet dan door de mee- nigte haarer Ingeseetenen konnen bestaan, ende welke Ingesee- tenen sig ook niet dan met buitenlandse Handel, See-vaart, weverijen Handwerken en Konsten erneeren konnen, de Regenten van dien veele Ingeseetenen bekomen hebbende, des niet te min aanstonds goed vinden konnen, aan eenige weinige Ingeseetenen, met uitsluitinge van alle anderen, Monopolien oover geheel America, Africa, ende Asia, te Octrojeeren, om in gevolge van dien, opgemelde Landen alleen te mogen bevaaren ende te behandelen, ende uit krafte der Octro- jen, de Vaart ende den Handel te beletten van oneindelik veele Men- schen, die de selve Landen in eigener Persoone, ofte door hare Kin- deren ende Maagen, bevaaren ende behandelen souden, ende wel- ke mitsdien, voor haar eigen sorgende, het selven veel beeter sou- den doen, als die, welken nu de gemeene Vaart ende Handel waar- neemen door hunne besoldige Dienaaren, welke gewoon zijn, ge- meen goed te laaten verlooren gaan, om eigen te besorgen. Gelijk meede veele Vrye Regenten eeniger Steeden, ter ver- minderinge der Vryheid harer gemeene Ingeseetenen, ook goed gevonden hebben, Wille-keuren te maken, welke ende hoe eenige Stoffen ofte manifacturen in hare Stad niet, ofte sullen, mogen wer- den gemaakt; Ende daar en booven van alle Ambagten, Diensten, Konsten ende Weetenschappen, beslootene Gilden e maaken, ende die te authoriseeren met eenige Gilde brieven, altijds ten voordeele ofte Monopolio der respective Gilde-broederen, ende ten naadeele der Vryheid der opgemelder gemeene Ingeseetenen, strekkende. Met eenen woorde gesegt, door deese Octrojen van beslootene Compagnien, Looi-ballen, Gilden ende Gilde-brieven soodaaniger Octrojen ende Wille-keuren, werd het noodige Vier, dat is de ge- heele Vryheid, als ook het Leevens-middel der gemeene Ingesee- tenen, verteerd, ofte uitgeblaasen. Ende is dit de eigendlijke sin deeser FABULE.

SEQ 51 PARENT embstma_add132 HIM FABLES ; GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK URL_IMAGE embstma_add132_pic287.jpg TIPE emblempictura NEXT embstma_add132_emblem050 IIHIM FABLES ; GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK CAPTION_EN reserved for caption SOURCE_FILE embstma_add132.xml MOTTO_NL_NORM Als ons de malle Planeeten regeeren, Soo kan geene Wijsheid 't quaad afkeeren LINK_FACSIMILE embstma_add132_fac287 MOTTO_LA

Simia est simia etiamsi aurea gestet insignia.

TYPE emblem pictura PREV embstma_add132_emblem048 MOTTO_NL

Als ons de malle Planeeten regeeren, Soo kan geene Wijsheid 't quaad afkeeren.

ID embstma_add132_emblem049 MOTTO_LA_NORM Simia est simia etiamsi aurea gestet insignia CHILDREN CHILDREN_SQRT 0