<p>49. De Republik der APen, ende een Schipper.<lb/> EEn welbedreeve Schipper uit Europa, vaarende om<lb/> nieuwe Lanen te ontdekken, wierd op de breedte van<lb/> 140 ende de hoogte van 25 graden, by Suiden der linie van<lb/> soo eenen swaaren ende lang-duurigen storme beloopen,<lb/> dat hy op eene gants onbekende Kust verviel, ende al-<lb/> daar Schip-breuk leed; alle sijn Volk verloor, ende al-<lb/> <pb n="embstma_add132_fac288"/> leen leevendig aan eenen onbekenden Eylande dreef. Het<lb/> welk hy aanstonds doorwandelde, om te sien, of het van<lb/> Menschen bewoond was, ende of hy van den selven iet-<lb/> wes ten eeten soude konnen krijgen. Ende bevond hy<lb/> eindelik, dat aldaar geene Menschen, maar wel Aapen<lb/> woonden, die de Duitse Taale spraaken, ende wijders<lb/> uitneemend seer wel menschen geleeken te zijn. Ook<lb/> bevond hy, dat sy als toen door eene groote onagtsaam-<lb/> heid, behalven eene kleine koole alle haar vier hadden<lb/> laaten uitgaan, ende dat sy derhalven in groote verlee-<lb/> gendheid zijnde, om meer Viers tot haar gebruik te be-<lb/> koomen, eenige blinkende Wormen geraapt, ende op<lb/> die kole met veel rot hout geleget hadden, ende dat sy al-<lb/> meendende daar door den brand in dat hout te brengen<lb/> Het welk die Schipper siende, haar dus aansprak, ende<lb/> seide; ,,Lieve Vrienden, gy vermoeid u niet alleen te<lb/> ,,vergeefd, maar hoe gy meer ende sterker op die Wor-<lb/> ,,men, dat Hout, ende die koole blaasd, hoe eer uw Vier<lb/> ,,verteerd sal weesen, sonder dat rot hout aangestooekn<lb/> ,,te hebben; bevrijd liever die koole Viers van dien last,<lb/> ,,ende legtse sonder eenigen anderen arbeid daar omtrend<lb/> ,,te doen, op drooge dorre blaaderen, die sullen ook son-<lb/> ,,der eenig blaasen door den Viere aangesteeken werden,<lb/> ,,ende eene groote vlamme veroorsaaken, die ook het<lb/> ,,groen hout tot Vier maken sal konnen. Op welke raad<lb/> deese Aapen antwoordeden: ,,Gy Vreemdeling zijt hier<lb/> ,,eeven komen aandrijven, ende zijt des niet te min soo<lb/> ,,laatdunkende, dat gy meend beeter als wy te weeten,<lb/> ,,wat tot onsen gemeenen welstande diend, het past u<lb/> ,,niet ongevraagd, ons raad te geeven, maar het past ons<lb/> <pb n="embstma_add132_fac289"/> ,,u te seggen, dat wy de Wormen ende het hout albereids<lb/> ,,sien glinsteren ende vonken van sig geven, sulks het om<lb/> ,,aangesteeken te weren, ende te vlammen, niet, dat<lb/> ,,nog een weinig aangeblaasen moet sijn, ende begeeren<lb/> ,,wy, dat gy het selven neevens ons doen sulkt, ten zy gy<lb/> ,,aanstonds door ons swaarelik gestraft wild zijn. De<lb/> Schipper riekende in wat eenen lande hy was, blies nee-<lb/> vens de Aapen op den Viere, tot dat de kool verteerd<lb/> ende sy voortaan gesaamentlik sonder Viere, in grooer<lb/> arremoede ende ellenden, haar leeven eindigen.<lb/> </p>

<p>Uitlegging der Woorden.<lb/> De Ouden hebben verstaan met een bedreeve<lb/> SCHIPPER, een Mensch van groot verstand en-<lb/> de ervaarendheid.<lb/> Met AAPEN, Menschen van soo een klein verstand, dat<lb/> sy selfs niet weeten, wat haar goed is, ende daar en<lb/> booven allen goeden raad veragten.<lb/> Met eene Koole VIER, de gemeene Vryheid ofte Lee-<lb/> vens-middelen.<lb/> Met blinkende WORMEN, ende Verrot blinkend<lb/> Hout, alle Wille-keuren ofte Placcaten, waar<lb/> meede onder schijn van voor de gemeene Ingeseete-<lb/> nen ende haare Leevens-middelen te sorgen, in tegen-<lb/> deel alle Ingeseetenen eenes Lands ofte Steede, omtrend<lb/> hare Neeringen meede bedwongen, ende belast werden.<lb/> <pb n="embstma_add132_fac290"/> Met drooge doree BLAADEREN, de arme Gemeen-<lb/> te, die in Vryheid zijnde, van selfs om den kost op<lb/> het yverigste, ende op het beste des doenelik, arbeid,<lb/> ende daar door Landen ende Steeden doed groejen en-<lb/> de bloejen, tot dat sy door Ordonnatien ofte Wille-<lb/> keuren bepaald, ende allengs verjaagd, ofte de Nee-<lb/> ringen daar door vernietigd werden.<lb/> Dat de Menschen in het gemeen sig seer weinige aan anderer<lb/> Menschen geneegendheeden, ende seer veel aan haare eige-<lb/> ne laten geleegen zijn, siet men klarelik als sterke met swak-<lb/> ken, ofte loose met eenvoudige Menschen ietwes te verrigten heb-<lb/> ben. Namentlik, dat die sig niet beesig houden met de swakken<lb/> en eenvoudigen, door oover-reeden en aanraden in hare meeninge te<lb/> brengen, maar wel met de selven door geweld te dwingen, ofte door<lb/> Bedrog ten dien einde te misleiden. Ende also men het selven meest<lb/> heeft sien in swange gaan onder die Staatkondigen ende Kerkeliken,<lb/> die Landen, Steeden, ofte Kerken bestieren, soo is daar uit ons<lb/> Spreekwoord ontstaan, dat de stoutsten ende onbeschaamsten het beste deel<lb/> van de Weereld hebben, om dat de Weereld met seer weinige kennisse geregeerd<lb/> werd. Ende meenen wy, dat de Waarheid van dit boovenstaan-<lb/> de niet sal konnen ontkend werden, van imanne die de gebreek-<lb/> ken der Eenhoofdige Regeerderen, soo oover haaren weereldlijken<lb/> Stand, als oover haarer onderhoorige Kerken saaken, sal gelieven<lb/> te bedenken, ende daar by te vougen; dat nu by naa alle Men-<lb/> schen van den geheelen bekenden Aardboodem, sodaanig van en-<lb/> kele Hoofden, door magt, ende met weinige kennisse, als ook mits-<lb/> dien meest door Geweld ende Bedrog geregeerd werden.<lb/> Dog alsoo de Regeerders der Vrye Republiken niet alleen verpligt<lb/> zijn met Eeden, in het maken der Wetten, het welvaaren van den<lb/> geheelen Staat, ende niet in het bysonder haar eigen te betrag-<lb/> ten, maar dat sy daar en booven aan die haare Wetten, soo wel als<lb/> de gemeene Ingeseetenen, onderworpen zijn; soo soude ieman<lb/> <pb n="embstma_add132_fac291"/> ligtelik konnen twijfelen, of dat ons Spreekwoord ook naar waar-<lb/> heid op den Regeerden der Vrye Republiken kan werden gepast. Ende<lb/> die saak naarder ondersoukende, soo bevind men, dat die Regeer-<lb/> ders in het gemeen wel soo voorsigtig zijn, dat sy omtrend Saa-<lb/> ken, die alle Ingeseetenen van dien Staat, ende by gevolge haar<lb/> ook raken, het gemeen Welvaaren betragten: maar dat ook veele<lb/> van dien des niet te min sig seer ligtelik laten bedriegen, ende ook<lb/> met seer kleine kennisse Regeeren, wanneer haar Saken voorkomen,<lb/> die niet haar ofte haaren Vrienden in het bysonder, maar seekeren<lb/> anderen gemeenen Ingeseetenen, aangaan: alsoo die seer selden<lb/> op dat haar gemeen belang ondervraagd, ofte gehoord werden. Ge-<lb/> lijk in deesen wel aan te merken is, dat alle Regenten, die genee-<lb/> gen zijn, Menschen aan te lokken, om nieuwe Colonien te maken,<lb/> Steeden te bouwen, te bevolken ofte te vergrooten, gemeenelik<lb/> aan eenen ydere geeven volkoomene Vryheid, om aldaar te ko-<lb/> men woonen, ende sig alles sins te erneeren, waar meede ende<lb/> hoe sy te raade werden sullen; mits sig onthoudende van Geweld<lb/> ende Bedrog omtrend andere Menschen te pleegen: ten zy de sel-<lb/> ve door de Vierschaare ofte voor den Regt-banke der gemeene<lb/> Ingeseetenen gestraft willen zijn. Ende kan men daar naa ook<lb/> aanmerken, dat nogtans die selve Regeerders naauweliks dit hun<lb/> oogwit door die volkoomene Vryheid der Ingeseetenen verkreegen<lb/> hebbende, sig gemeenelik door eenige schoon-schijnende versou-<lb/> ken eeniger bysondere Ingeseetenen laaten verleiden, om die vol-<lb/> koomende Vryheid aller Ingeseetenen te besnoejen ende te bepaa-<lb/> len, ende mitsdien de Volrijkheid dier Steeden te minderen.<lb/> Dus sien wy, dat selfs in Republiken, die niet dan door de mee-<lb/> nigte haarer Ingeseetenen konnen bestaan, ende welke Ingesee-<lb/> tenen sig ook niet dan met buitenlandse Handel, See-vaart, weverijen<lb/> Handwerken en Konsten erneeren konnen, de Regenten van dien veele<lb/> Ingeseetenen bekomen hebbende, des niet te min aanstonds goed<lb/> vinden konnen, aan eenige weinige Ingeseetenen, met uitsluitinge van<lb/> alle anderen, Monopolien oover geheel America, Africa, ende Asia, te<lb/> Octrojeeren, om in gevolge van dien, opgemelde Landen alleen<lb/> te mogen bevaaren ende te behandelen, ende uit krafte der Octro-<lb/> jen, de Vaart ende den Handel te beletten van oneindelik veele Men-<lb/> <pb n="embstma_add132_fac292"/> schen, die de selve Landen in eigener Persoone, ofte door hare Kin-<lb/> deren ende Maagen, bevaaren ende behandelen souden, ende wel-<lb/> ke mitsdien, voor haar eigen sorgende, het selven veel beeter sou-<lb/> den doen, als die, welken nu de gemeene Vaart ende Handel waar-<lb/> neemen door hunne besoldige Dienaaren, welke gewoon zijn, ge-<lb/> meen goed te laaten verlooren gaan, om eigen te besorgen.<lb/> Gelijk meede veele Vrye Regenten eeniger Steeden, ter ver-<lb/> minderinge der Vryheid harer gemeene Ingeseetenen, ook goed<lb/> gevonden hebben, Wille-keuren te maken, welke ende hoe eenige<lb/> Stoffen ofte manifacturen in hare Stad niet, ofte sullen, mogen wer-<lb/> den gemaakt; Ende daar en booven van alle Ambagten, Diensten,<lb/> Konsten ende Weetenschappen, beslootene Gilden e maaken, ende die<lb/> te authoriseeren met eenige Gilde brieven, altijds ten voordeele<lb/> ofte Monopolio der respective Gilde-broederen, ende ten naadeele<lb/> der Vryheid der opgemelder gemeene Ingeseetenen, strekkende.<lb/> Met eenen woorde gesegt, door deese Octrojen van beslootene<lb/> Compagnien, Looi-ballen, Gilden ende Gilde-brieven soodaaniger<lb/> Octrojen ende Wille-keuren, werd het noodige Vier, dat is de ge-<lb/> heele Vryheid, als ook het Leevens-middel der gemeene Ingesee-<lb/> tenen, verteerd, ofte uitgeblaasen.<lb/> Ende is dit de eigendlijke sin deeser FABULE.<lb/> </p>

51

embstma_add132

FABLES

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

embstma_add132_pic287.jpg

emblempictura

embstma_add132_emblem050

FABLES

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

reserved for caption

embstma_add132.xml

Als ons de malle Planeeten regeeren, Soo kan geene Wijsheid 't quaad afkeeren

embstma_add132_fac287

<p>Simia est simia etiamsi aurea gestet insignia.</p>

emblem pictura

embstma_add132_emblem048

<p>Als ons de malle Planeeten regeeren,<lb/> Soo kan geene Wijsheid 't quaad afkeeren.</p>

embstma_add132_emblem049

Simia est simia etiamsi aurea gestet insignia