<p>50. Eene Revier ende haare Fonteinen.<lb/> SEekere groote ende diepe Revier door eene seer lange<lb/> streeke Lands, door bergen ende daalen loopende,<lb/> onderwijlen alle Velden bevogtigende, ende daar door<lb/> seer Vis-rijk zijnde, als meede eindelik haare Waateren<lb/> in der See loosende, wierd by gevolge door seer veele van<lb/> booven neederwaarts daalende, ende van beneeden naar<lb/> booven klimmende, vol gelaadene Schaapen bevaaren:<lb/> <pb n="embstma_add132_fac294"/> Sulks de aangeleegene Menschen alle haaren overvloed<lb/> van Gewassen, Vrugten, Berg-ende Hand-werken, door<lb/> die Reviere versenden, ende ook alle haare behouften van<lb/> Spijse, Drank , Kleedinge, wooninge, ende alles wat<lb/> tot haar gemak ofte vermaak strekte, uit der See ontfan-<lb/> gen konnenden; Soo wierd die Revier daar door soo seer<lb/> laatdunkende, dat sy scheen niet te weeten, waar haar<lb/> meeste Waater van daan quam, maar in teegendeel te<lb/> gelooven, dat haare grootheid in 't geheel ofte ten mee-<lb/> stendeele uit de Heemelse Voorvallen van Reegen ende<lb/> Sneeuw ontstaan was, ende voortaan onstaan soude; wes-<lb/> halven die groote Waater-stroom hare Fonteinen beschul-<lb/> digde, uit kleinmoedigheid verborgen te blijven tussen de<lb/> Sneew, Bergen, ende kaale Rotsen, als ook uit groote<lb/> leuiheid traag te loopen, ende geene Vrugten ofte vissen<lb/> voort te brengen, nogte eenige Scheepen, ten nutte der<lb/> Menschen, te konnen draagen.<lb/> Ende oovermits de Fonteinen op deeser beschuldiginge<lb/> antwoordeden, dat alle grootheid, vermaardheid, ende<lb/> nuttigheid der Reviere moeste toegeschreeven werden aan<lb/> haar, om dat meest alle haar Water daar van daan quam:<lb/> Soo wierd het selven van der Reviere ontkend, sulks by bei-<lb/> den haar verschil stelden ten uitsprake der Menschen, al-<lb/> soo die eigendlik de vrugten der Fonteinen ende der Re-<lb/> viere genooten hadden, ende als nog genooten. Deese<lb/> Menschen het oordeel oover dat verschil ofte die twist aan-<lb/> genoomen hebbende, waaren te leui om oover Bergen<lb/> ende Daalen te gaan souken, waar die Fonteinen stonden,<lb/> ende wel te ooverweegen ende te sien, waar alle die Waa-<lb/> teren oorsprongelik van daan quamen, ende hoe noodig<lb/> die ten haaren welstande waaren; maar veeltijds Reegen<lb/> ende Sneew hebbende sien uit den Heemele vallen, als<lb/> <pb n="embstma_add132_fac295"/> ook sig aan de uiterlijke Groot-ende Vermaardheid<lb/> der Reviere vergaapende, weesen aanstonds het vonnis<lb/> dat de Menschen alle haare nuttigheid uit der Reviere,<lb/> ende gants geene uit der Fonteinen trokken. Het welk<lb/> der Fonteinen soo seer speet, dat sy, om te toonen hoe<lb/> onregtvaardig dat der onkundigen Menschen Vonnis was,<lb/> alle hare Wateren inhielden, en daar door de Velden dee-<lb/> den dorren, de Revier onbevaarbaar maakten, ende sulks<lb/> deeden verdroogen, dat de Vissen daar in stierven, en-<lb/> de die domme Menschen, welke van den Waateren ofte<lb/> den gebruike van dien moetende leven, des niet te min de<lb/> Revier geroemd, en de Fonteinen veragt hadden, genood-<lb/> saakt wierden, te souken andere Revieren, ende Menschen<lb/> daar omtrend woonende, die de Fonteinen van dien soo<lb/> wel eerden ende besorgden, dat sy geduurig ende oover-<lb/> vloedig veel Waaters uitwierpen, ende mitsdien alle In-<lb/> wooners der aanleggende Landen, in weelde deeden lee-<lb/> ven.<lb/> </p>

<p>Uitlegging der Woorden deeser FABULE,<lb/> is by naast onnodig; dan te seggen, dat<lb/> Met FONTEINEN werden verstaan de geduurige<lb/> ende seekere Middelen van subsitentie der by-<lb/> sondere Familien, Steeden ende Landen.<lb/> Met REEGEN ende SNEEW, werden verstaan eenige<lb/> onseekere Voorvallen, die niet voorsien, nogte met eeni-<lb/> ge sorge eewig-duurende gemaakt konnen werden, ende<lb/> die wel waargenoomen werdende, de grootheid der Fa-<lb/> milien, Steeden ende Landen helpen vermeerderen.<lb/> <pb n="embstma_add132_fac296"/> Met de groote REVIER, een Land ofte Stad, door<lb/> die Middelen van subsistentie in weelde bloejende.<lb/> Door MENSCHEN, die de Fonteinen veragten, Regen-<lb/> ten, die soo onweetende zijn, dat de gemeene Middelen<lb/> van hare subsistentie voor soodanigen niet erkennen, en-<lb/> de derhalven de selven veeltijds goed vinden te beswaa-<lb/> ren, ten behouwe van andere onvrugbaare ofte trek-<lb/> kende Ingeseetenen, Gilde-Broederen, Officianten, Etc.<lb/> Om dat de regte oorsprong, ofte de eerste beginselen veeler groo-<lb/> te Natuurelijke, ende ook Menschelijke Saaken, onbekend ende<lb/> duister zijn, ofte bekende weesende, soo gering schijnen, dat sy<lb/> des weegen veragt werden: Soo heeft men van ouds gesegt, dat<lb/> de waarheid aller Saaken in eenen diepen Putte verborgen was, of wel, dat<lb/> men deselve niet dan uit eenen diepen Putte sien konde. Gelijk wy nog<lb/> heeden bevinden, dat de eerste oorsprong der Fonteinen, als ook<lb/> van Ebbe ende Vloed der See, van Donder, Blixem, Winden, Reegen, Haa-<lb/> gel ende Sneew, van der beweeginge des Seil-steemds, jaa van den<lb/> geduurigen ommeloope des Bloeds in onsen lighaame, onbekend,<lb/> ofte duister, ofte ondekts weesende by den Menschen, soo ge-<lb/> ring is, dat de selve niet alleen veragt werd, maar dat men daar<lb/> en booven de geenen, die getragt hebben de waarhaftige oor-<lb/> saaken van dien aan te wijsen, ende die daar en booven ten min-<lb/> sten de begrijpelijke ende waarschijnelijke eerste ende naaste oor-<lb/> saaken van dien aangeweesen hebben, in onse tijden des weegen<lb/> heeft getragt ende als nog tragt, by den gemeenen Volke van<lb/> Atheisterie, dat is, van Goddeloosheid, ende veragtinge aller so wel in-<lb/> nerlijker bysondere, als uiterlijker publijke Godsdiensten verdagt te<lb/> maaken ofte te beschuldigen. Daar in teegendeel Menschen,<lb/> die haare onweetenheid omtrend de ordre der oorsaaken ende daar<lb/> uit ontstaande Werken, welke de Al-wijse ende Al-magtige God,<lb/> onder sijne Schepselen gesteld heeft, ende in der eeuwigheid on-<lb/> <pb n="embstma_add132_fac297"/> derhouden sal, bedekken, met buiten ende sonder die ordre im-<lb/> middels alles aan Goodes Magt ofte Seegen toe te schrijven, wa-<lb/> relk het aller-kragtigste Bewijs van Goodes al-om teegenwoordig<lb/> Weesen, soo veel in haar is, verduisteren ofte vernietigen. Ende<lb/> om van deese kennisse der Natuurelike, tot Menschelijke Saaken oover<lb/> te treeden, soo sien wy, dat veele groote ende sterke Jongelingen,<lb/> niet willende gedenken, dat sy in des Moeders lighaame tusschen<lb/> pis ende drek geformeerd zijn, ende daar naa gebooren weesen-<lb/> de, in haare vuiligheeden souden hebben moeten vergaan, ten<lb/> waare sy door haarer Ouderen voorsorge gereinigd ende gevoed<lb/> waaren gewordenL: wy des niet te min ook daageliks sien konnen,<lb/> dat veele jonge Luiden naawelijks haare groote ende sterkte be-<lb/> koomen, sonder haare oude ende swakke Ouders ondankbaarelijk<lb/> te veragten, ende daar door haaren eigen ondergang ofte verderf,<lb/> ter bedrouvinge haarer Ouderen te verhaaften. Ook sien wy,<lb/> hoe weinige Koningen ende Vorsten wel ooverdenken, dat sy geene<lb/> meerdere Natuurelike Magt, dan de minste haarer Onderdaanen heb-<lb/> ben, ende dat sy geen Regt, ende mitsdien geene civile oft magt<lb/> der Regeeringe besitten, dan die haar van hare eigene Onderdaanen<lb/> opgedragen is, ende dat sy die magt niet langer, dan het den gesa-<lb/> mentlijken Onderdanen geliefd, konnen behouden.* Ende in ge-<lb/> volge van dien, sien wy des niet te min dageliks, hoe die Koningen<lb/> ende Vorsten haare eigene Onderdaanen klein agten, drukken, pluk-<lb/> ken, dooden, ende vertreeden: Sulks daar uit ontstaan oproeren,<lb/> ende binnen-ofte buiten-landse oorloogen, met so kleine liefde der<lb/> opgemelde Onderdaanen voor haare Koningen ende Vorsten als<lb/> ook soo flaauwe afkeeringe van uitheems geweld, dat die Lan-<lb/> den ende Steeden geduurig van den eenen Tyranne onder den an-<lb/> deren vervallen, ten sy die Ingeseetenen soo gelukkig zijn, dat<lb/> sy ter eeuwiger schande, ende ten verderve haarer Koningen ende<lb/> Vorsten, eene Vrye Republikse Regeeringe opregten konnen.<lb/> Quicunque multis viris unus prae est,<lb/> Hoe debet his quibus pre est.<lb/> Proesse debet neutiquam diutius,<lb/> Hi quam volunt quibus pre est.<lb/> Quid impotentes Principes superbiunt?<lb/> Quod imperant precario.<lb/> Verba eminentissimi Viri Thome Mori.<lb/> <pb n="embstma_add132_fac298"/> Dus bevinden wy, dat de beginselen der meeste groote Steeden<lb/> der Weereld, onbekend, duister, ofte soo gering zijn in de oo-<lb/> gen der Regenten van dien, dat sy die oorsaaken van haar weesen<lb/> ende grootheid, in het geheel schijnen te veragten. Ende om ter<lb/> aanwijsinge van Voorbeelden, ten deesen einde dienende, niet verre<lb/> te loopen, wie sal ons leeren de eerste beginselen van neeringen,<lb/> oewooningen ende aangroejen der groote Hollandse Steeden,<lb/> Dordregt, Haarlem, Delf, Leiden, Amsterdam, Gouda, Rotterdam, Etc.<lb/> waar van Leiden de oudste van dien, geen ses honderd Jaaren oud<lb/> is. Ende welke Stad, als ook der selven Hand-vesten ofte Leeraaren,<lb/> sal ofte sullen ons niet met eenen aanwijsen eene seer geringe door-<lb/> togt van eene Stroom, Vliet ofte Sijl, als ook eenen Dam ofte Sluis,<lb/> neevens eene kleine binnen-landse Visserie ende Landbow, eerstmaals<lb/> veroorsaakt hebbende eene by-een-wooninge van weinige arme<lb/> Menschen, die door arbeid- ende spaarsaamheid onder eene Vrye<lb/> Volks-Regeeringe, eerst de Manusfacturiers, daar naa de buiten-landse<lb/> Vissers, ende eindelik de koop-ende oover Seesen Handelaars, nevens<lb/> den Schipvaart ende Reeders in Scheepen veroorsaakt hebbende, waa-<lb/> relik de oorsaak onder grootste Steeden zijn, en wie siet niet, dat nu<lb/> der selver afkomelingen eene eedele afkomst roemen, om alle die oor-<lb/> saken van der grootheid en weelde der Steeden ende der bysondere<lb/> Huisen ten uitersten te mogen veragten, ende indien die veragting<lb/> blijft duuren, soo is seeker, dat die onse groote Steeden ende Huisen<lb/> seer haast wederom, in Dorpen en Hutten veranderd sullen worden.<lb/> Dus sien wy, dat de meeste rijkdom van Borgerlijke Familien<lb/> in Holland, sijnen oorsprong heeft van Weevers ofte Reeders in mani-<lb/> facturen, van buiten-landse Vissers, Seilen maakers, lijn-Slaagers, Reeders<lb/> in Scheepen, Winkel-houders, factoors, jaa self van maakelaars, wan-<lb/> neer by den selven geweest ofte gebruikt zijn, naarstig en suinigheid,<lb/> geringe Huisen, weinige Dienst-boden, geene Hof-steeden. Koetsen<lb/> ofte Paarden, geene dan seer onkostelijke ofte duursaame Kleedin-<lb/> gen, ende dat sy alle genuttigd hebben geringge onkostelijke Spij-<lb/> se, als gespeekeld ofte gerookt Ossen-vlees, Konijnen, Abber-<lb/> daan, Stok-vis, See-ende Revier-vis, Grutten, Erreweeten,<lb/> Boonen, Stok-vis, See-ende Revier-vis, Grutten, Erreweeten,<lb/> Boonen; gelijk wy meede behoorden aan te merken, dat onse<lb/> voor Ouders in deese Landen gebruikt hebben tot drank, inlands<lb/> Bier, Melk ofte Wei, Meede, Waater, Etc. alles binnen onse<lb/> <pb n="embstma_add132_fac299"/> Landen vallende ofte gemaakt werdende. Ende sien wy (God<lb/> beetere het) ook, dat meest alle de Afkoomelingen, ja selfs, veele<lb/> eigene Kinderen van dien, soodanigen oorsprong ofte afkomst ont-<lb/> kennen, ende dat sy sig daar van schamen; ende die middelen, wel-<lb/> ke haar groot gemaakt hebben, niet alleen veragten, maar dat nog<lb/> veel erger is, dat sy n gene andere beesigheeden, als zijn, binnen-<lb/> ofte buiten-landsen Koophandele, Praktijk van Studien in de Medicijnen<lb/> ofte Regten oeffenen willen: maar dat sy in teegendeel groots, leui,<lb/> ende quistig zijnde, seer groote ende kostelijke Huisen bewoo-<lb/> nen, veele Dienstbooden ende Paarden voeden, Hof-steeden en-<lb/> de Koetsen houden, volgens der Francoisen wijse, telkens haare<lb/> kostelike kleedinge verwerpen, om andere naar die nieuwe Snee-<lb/> e te maken, niet, an versse kost, Vlees of Vis, klein Gebent,<lb/> Wilbraad ende Confituren schadden, geene dan uitheemse, ofte<lb/> ten minsten op de uitheemse wijse toegemaakte spijse eeten, en-<lb/> de geene dan uitheemse kostelike dranken drinken willen.<lb/> Sulks alle die Kokken, Pastei-ende Banket-bakkers, Confitu-<lb/> riers, ende die in onse Landen onnutte Wijn-verkoopers te sleet,<lb/> ende alle die veelvuldige andere Konstenaars, werden gevoed door<lb/> ende van onse schaadelijke pragt ende weelde. Het welk de aller-<lb/> voorsigtigsten der opgemelden rijk gewordene Ingeseetenen vermer-<lb/> kende, ende dat door continuatie van soodaanige wijse van Iee-<lb/> ven, hare arremoede ofte die van hare kinderen, aanstaande sou-<lb/> de weesen; andere middelen van subsistentie tragten te bekoomen,<lb/> naamelik aan Regeerende Familien te Houweliken, ofte ook sonder het<lb/> selven, in Regeeringe van Land ofte Stad gebruikt te werden, en-<lb/> de onder der hand door aantellen van Penningen, eenige profita-<lb/> bile Amten te kopen ende te bedienen. Het welk voor eerst bui-<lb/> ten haar vermoogen is, om sulks seekerlik te bekoomen, ende in<lb/> alleen gevalle van de gontse der Regenten hangd. Ende daar en bo-<lb/> ven soo is ook het getal der geenen, die naar der Regeeringe ende<lb/> profitabile Amten daar van hangende, staan ofte die te bekoomen<lb/> tragten, seer groot, ende verkrijgen gemeenelik geene dan de<lb/> meest-vermoogende behouftigen dar haar oogwit. Sulks die Regenten<lb/> ofte Amtenaars als dan weegens haare behouftigheeden, alle ande-<lb/> re gemeene Ingeseetenen, welke door haare beesigheeden, de<lb/> Landen ende Steeden nog doen subsisteeren ofte bloejen, soo<lb/> <pb n="embstma_add132_fac300"/> scherp scheeren, dat sy waarelik sig aan het behouden der selven<lb/> gants niet laaten geleegen weesen, maar in teegendeel de selven<lb/> alles sins schijnen te veragten.<lb/> Waarom hier naa niet anders schijnd te sullen volgen, dan dat<lb/> die Fonteinen allangs min, ende eindelik geen waater meer geeven,<lb/> ende onse groote, trotse Revieren van Rijn, Maase, Amstel, ende<lb/> Ye, als onnut verdroogen, sullen; dat is, voor ende door onsen<lb/> gemeenen Ingeseetenen niet meer bevaaren ende behandeld sullen<lb/> werden.<lb/> Ende meenen wy derhalven den eigendlijken sin deeser FABU-<lb/> LE te weesen, dat alle Menschen, die den waaren oorsprong van<lb/> haare eigene grootheid ontkennen, ende sig daar van schaamen,<lb/> verdorven ende vernietigd sullen werden, alsoo, volgens ons oud<lb/> spreekwoord, ieman die sig sijner Neeringe schaamd, nooit sal ofte kan<lb/> bedyden.<lb/> </p>

52

embstma_add132

FABLES

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

embstma_add132_pic293.jpg

emblempictura

embstma_add132_emblem051

FABLES

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

reserved for caption

embstma_add132.xml

Minst geagt, meest verlooren

embstma_add132_fac293

<p>Ad principia recurrendum.</p>

emblem pictura

embstma_add132_emblem049

<p>Minst geagt, meest verlooren.</p>

embstma_add132_emblem050

Ad principia recurrendum