$ TEXT_EXPL_XML

53. De Slang, Oogen, Ooren ende Staart. De Slangen met haare eigene Oogen ende Ooren, van verre ende na-by siende ende hoorende, als ook sou- kende ende vermijdende, alles wat den geheele lighaa- me voor-ofte-naa-deelig was; hadden eenen seer langen tijd haar geheele lighaam soo wijslik bestierd, dat het da- geliks in kraften ende weelde toeneemende, alle de leeden De Slang, Oogen, Ooren en Staart. dier Slange een sonderling genougen daar in hadden be- hooren te scheppen. Des niet te min gebeurde, dat de Gat-blaas, de Mild, de Teel-leeden, de Maag, ende de schoone dog leedige Darmen, te saamen spandenl om ge- lijkelik den Staart tot opstand teegen de Oogen ende Oo- ren te verwekken, seggende, dat sy sig vougden by den Staart, ende dat derhalven den Staart door deesen nie- wen aanwasse verre het grootste gedeelte des geheelen lig- haams uitmaakte; Ende dat de geringe Oogen ende Oo- ren dus langen tijd het geheel lighaam bestierd hebben- de, de Staart volgens de natuurelijke Billikheid ende ge- lijkheid, die onder alle de leeden eenes lighaams, ten grooten wel-vaaren gedyen soude, ook nu haare beurt, om het geheele lighaam te bestieren, behoorde te hebben. Waar teegen te Oogen ende Ooren niet alleen sig stel- den, maar ook het Hert, Leever ende Lond, uit eige- ner beweegeninge de Tong deeden seggen, dat onder alle de leeden hares lighaams, soodanige ingebeelde gelijkheid niet te vinden was, ende dat die niet dan ten verderve des ge- heelen lighaams, betragt konde werden: om dat sy ken- nelik de aller eedelste deelen des geheelen lighaams, ende met haar niet te vergelijken waren; alsoo sy alle de kraft, beweeging ende leeven, aan den geheelen lighaame toe- bragten, ende dat sy des niet te min wel begeerden van de Oogen ende ooren, maar niet van die sinneloose oover- daadige ende wellustige Leeden, bestierd te werden. Dit alles ongeagt sleepte de Staart aanstonds met ge- welde het Hoofd ende het geheel lighaam, regt naar een by geleegen Eiken-Bos, alsoo daar oovervloedig voedsel was, dog bestond de staart het selven seer reukelooselik, sonder daar toe eenige bequaame weegen ofte graasige Velden bereid ofte gesogt te hebben; naamelik sy sleepte alle die Leeden over berg en dal, scherpe steenen, distelen en doornen, sulks den Hoofde het gebruik van het gesigt en ge- hoor benoomen wierd, ende het Hart, Leever ende Long weederom de Tong deeden roupen, Houd stille, houd stille, want gy verderft het geheel lighaam; Laat dog de oogen ende Ooren ons allen, gelijk voor deesen, bestieren. Dog in plaatse van te hooren, wilde de Staart liever hare groote kraften toonen, met eenen anderen steilen Berg snel op te konnen klimmen, in spijt ende eerder als een aanren- nend Ruiter haar soude konnen beloopen ende dooden. Maar dese oneenigheid, ende by gevolge domme kraf- teloosheid, veroorsaakte soo eenen tragen voortgang der Slange-staart, dat de Ruiter haar beliep, ende met sijnen swaarde het oppersten deel der Slange van het beneeden- sten scheidende, het geheele lighaam doode, ende die gedoode Leeden te sijnen eigen nutte, ofte om sijne lu- sten te voldoen, gebruikte.

;

Uitlegging der Woorden. De Ouden hebben verstaan met de geheele SLANG, een Huis-gesin, ofte een Republik in goede ordre zijnde. Met OOGEN ende OOREN, Man ende WijsL: ofte de Aristokratike Regeerders eener Republike. Met Gal-BLAAS, MILD, TEEL-LEEDEN, MAAG, ende schoone leedige DARMEN, weederspanninge, toornige, wellustige, gulsige, ende ydele Kinderen, van een Huis-gesin: ofte nijdige, heers-sugtige, misnougde, geile, slampampende, aansienelike dog innerlik kaale In- geseetenen eener Republike. Met HART, LEEVER ende LONG, gehoorsaame en- de deugdsaame Kinderen in een Huisgesin: ofte de ver- standigste, deugdsaamste, welvaarenste, ende meest ge- goede Ingeseetenen eener Republike. Met STAART, Dienstbooden van een Huisgesin: ofte de aller geringste, onweetenste, ondeugenste, ende meest behouftige Inwooners, die op de Beetere Ingeseetenen Baarer Republike aasen. Met aanrennende RUITERS, die de Slang dooden ende gebruiken, Menschen die uit de twisten van anderen leeven, ende aldus bekoomen het gunt waarom getwist word, als Advocaten, Procureurs, &c. of wel een Krijgs-Ooverste, die door de Scheuringen der Republike, ofte met de kleine Leeden tegen de groo- ten op te hitsen, sig Heer van dien maakt, ende het geheel lighaam verteerd. Wanneer Menschen gebooden ofte Wetten ontfangen van ande- ren, die een gemeen interest met haar hebben ende die sy meenen wijser als de gemeene Menschen te zijn, so laten sy sig ligte- lik van de selven leiden, bestieren, oover-reeden ofte regeeren: Maar als daar en teegen Menschen gebooden ofte wetten ontfangsten van eenen Mensche, die aan sijne geboden ofte wetten niet onderworpen is, en welke dien volgens een geheel ander Interest heeft, als die aan de geboden ende wetten onderworpen zijn; soo krijgen deselve On- derdaanen billik die gedagten, dat met die gebooden ende wet- ten wel seekerlik het voordeel des gebieders ende wetgevers altijds, maar ook veeltijds het nadeel der Onderdaanen, die aan opgemelde gebooden ofte wetten moeten gehoorsamen, beoogd werd. Sulks soodanig een Hoofd, die Onderdanen gemeenelik niet oover-reed, leid, bestierd, ofte regeerd, maar tyranniseerd ende dwingd, om uit vreese van een meerder quaad, dat haar soude ooverkomen, te doen ofte te laaen, het gunt sy sonder opgemeld ge-ofte ver-bod, niet doen ofte laaten souden willen. Even dus is het by-naast gesteld, wanneer in eenen Vryen Staate, onkondige ofte dwaase Menschen, hoewel een ende het selven Interest met anderen hebbende, sig onderwinden aan allen, ende by ge- volge ook aan sig selven gebooden ende wetten in het ge- meen, ende ook aan haar in het bysonder, schadelik zijn, sy aan die geboden ende wetten niet gehoorsamen, dan uit dwang ende vree- se van een meerder quaad, dat haar soude mogen ooverkoomen. Ende oovermits de Reeden segt, dat de wijse ofte deugdsaame Men- schen, niet van den Onkundigen ofte Ondeugenden oover-reed, geleid ofte bestierd konnende werden, nog min van de selven getyranni- seerd ofte gedwongen behoorden te zijn: Soo werd daar door de grond van eene scheuringe in der Regeeringe geleg, door welke die Regee- ring in het geheel ten gronde gaat, ende ons spreekwoord be- waarheid, *dat, Geen dwang, duurt lang. Dus sien wy daageliks dat Huisgesinnen, daar Man ende Wijf de wijse zijnde, ende een Interest met haare kinderen hebbende, den selven, als ook den Dienstbooden gebieden, ende daar sy eerbiedig- lik gehoorsaamd werden; in het gemeen voorspoedig zijn, ende van den meede Ingeseetenen des Lands ofte der Steede hoog ge- agt werden. Gelijk wy meede daageliks sien, dat als Man ende Wijf on-eenig werden, ofte dat de Kinderen teegen haare Ouderen opstaan, dat als dan binnens huis alles soodanig verwerd is, dat de ondeugensten des geheelen Huisgesins, als dan gemeenelik van de minst deugende Dienstbooden, ofte van andere ondeugende Men- schen, buiten den Huise woonende, ook opgewekt werd, om aan den allerbesten het allerquaadsten te doen, namentlik, om door Lasteren en Pleiten Man ende Wijf van een, ofte Kinderen van hare Ouderen te scheiden, sonder dat het selven door Wijse ende Deugd- saamen tusschen-spreekende Vrienden kan werden belet. Waar door die Dienstboden onderwijlen den Boedel schaden, om sig te ver- rijken, de gemeene sken des Huisgesins verwareloosd, en de Partyen ten wedersijden door Advocaten, Procureurs, en Notarissen, Etc. als aanren- nende Ruiters, daar onse FABUL van gewaagd, geplukt ofte geplon- dert worden, soodaanig dat meest alle die Huisgesinnen tot arre- moede vervallen, ende by haare Meede-Ingeseetenen altijds seer klein geagt werden, ofte dat sy in het geheel vergaan. Dus sien wy dageliks, dat meest alle Koningrijken en Vorstdommen, also daar niet meer dan een Hoofd met sijnen aanhange, alle de andere In- geseetenen dwings tot gehoorsaamheid aan alle het gunt hem lust te gebieden; gedurig vol binnen-landse twisten zijn, ofte dat opge- melde Koningen ende Vorsten, geduurig buitenlandse oorelogen voeren; Sulks die Ingeseetenen aldaar gewisselik, alle magteloos, misnougd ofte arm zijnde ofte werdende, die Koningen ofte Vorsten ook veeltijds in gevaar zijn, haar Hoogheid en alles dat sy daar benevens besitten, ofte haar eigen is, door hare Onderdanen ofte door hare Vyanden, te verliesen. Dus sien wy daagliks, dat Republiken, daar de Wijsten ende Be- quaamsten Regeeren, ende daar de onkondige ofte geringste Ingeseete- nen sig van de selven laten leiden, seer langen tijd in Vreede ende all Voorspoeden, ten welstande aller, en insonderheid der WIjse en Deugd- saame Ingeseetenen duuren. Ende sien wy ook, dat in teegendeel die Republiken, alwaar de onkondige ende geringe Ingeseetenen by sor- me van Ambagten ofte Gilden, by-een koomen, om wetten voor de geheele Stad ofte Republik, ende mitsdien ook voor seer veele wij- sere ende deugdsaame Ingeseetenen te maken, ofte om uit den haare eenige Magistraaten, ter uitvoeringe der Wetten te kiesen, doorgaans aan den wijsten ende besten Ingeseetenen seer groot mis- nougen geeven, ende daar door twisten ende scheuringen veroorsaa- ken, welke aan uitheemse ofte inheemse Vorsten, Krijgs-Ooversten, ofte anderen Bevelhebberen, goede geleegendheid verschaffen, om alle de Regalia ofte Vry-en Geregtigheeden der Repunlike sig aan te matigen, en- de eindelik selfs die Republik te oovervallen, ofte te vernietigen, ende soo wel oover de wijse als oover de dwaase, groote ende klei- ne Ingeseetenen te heersen, ende eindelik die alle onder eene sware slavernie te doen buigen. Welke onse Reedenkaavelinge, wy niet dan met eene oude Historie ende eene bygevougde FABULE bevestigen sullen. Als kort na dat de Koning uit der Steede Romen geweerd, en die Republik in volko- mene Vryheid gesteld was, so bevonden veele geringere Borgers door hare quade huishoudinge, sig met vele Schulden en gelden op Interessen genomen, beladen; en geen middel hebbende, om door eene deugde- like betalinge, sig daar van te ontlasten, als ook by gevolge vree- sende, dat sy by gebreke van dien, naar inhoude der wetten, Slaven hunner Schuld-eisseren gemaakt souden werden: Soo begeerden sy, dat de Borgemeesters ende de Raad der Republike, haar door eene niewe te maken en gemeene Wet, van alle hare Schulden bevrijden sou- den. Ende alsoo de Borgemeesters ende Raaden de meeste en rijkste Schuld-eissers wesende, niet wilden soo eene onbillike wet ten na- deele van haar eigen selven maken; So liepen alle die geringe Bor- gers uit der Steede, ende setteden sig neder op den Heiligen Berge, 3000 treeden van Roomen geleegen, al waar sy sig beschansten, om niet van den rijken Borgeren oovervallen te werden. Gelijk aan de andere sijde, de rijke Borgers te Roomen ook vreesden, dat sy van den uitgeweekenen, ende te gelijk van den geringsten, die nog in der Steede gebleeven waaren, oovervallen ende gedwongen sou- den werden te lijden alle het gunt die souden gelieven te doen. Weshalven de Borgemeesters ende de Raad van Roomen goed vonden, Menenius Agrippa derwaarts te senden, om die geringe Borgers te beweegen, weder tot Romen te keeren. Welke Agrippa van geringe afkomst, ende daarom den geringen des te aangenaamer zijnde, in hare beschansinge beleefdelik ontfangen wierd, alwaar hy en ge- ringen volke ten opgemelden einde, deese Fabule rawelik voor- droug. ,,Ten tijden, als de Leeden des menscheliken lighaams nog soo ,,wel als nu niet oover-een quamen, om een Mensch uit te maken, ,,maar dat yder Lid sijn eigen Voorneemen, Raad ende Taal had: so ,,wierden sy alle misnougd oover den Buik, seggende, dat sy alle ,,voor den Buike sorgen, en voor hem met groten arbeide de nodige ,,spijse souken moesten, terwijle hy in het midden sijn rust hiel ofte ,,alle wellusten genoot. Ende beslooten sy onderling, dien leu- ,,jen Buik niet langer te voeden: Sulks de Hand voortaan geene ,,spijse in den Monde steeken, nog de Mond die ontfangsten, nog de ,,Tanden die kauwen wilden, op dat sy door dat middel den weelde- ,,rigen Buik betemmen souden. Maar voelende en siende, dat sy hier ,, door niet min als de Buik, ten uitersten maager wierden en- ,,de uit-teerden; Soo seiden die Leeden onderling, nu besef- ,,fen wy, dat yder lid des menschelijken lighaams, sijn eigen ,,dienst moet waarneemen, om het geheel te behouden, ende ,,dat wy den Buik niet meer voeden, als de Buik ons doed, ,,met de Spijse te verteeren ende in goed Bloed te verande- ,,ren, als ook met dat bloed allen Leeden toe te senden. Dus, seide haar Agrippa, sal het met u gaan, ende met ons, ten zy gy haast weeder keerd. Gy sorg-vuldige ende arbeid- saame Gemeente benyd de rust, ende veragt de beesigheeden der Raads-heeren en Rijke Borgeren, daar gy door bestaan en uw voedsel van trekken moet. Ende was alleen het verhaal deeser Fabule soo kraftig in de gemoederen der geringe Borgeren, dat sy aan- stonds naar Romen keerden, alwaar sy onder een verdrougen, dat de geringe Borgers voortaan a haare Voorstanders kiesen souden, om haar teegen de onderdrukkingen der Borgemee- steren ende des Raads te moogen beschermen.b Wat nu eigendlik de sin onser FABULE zy, meenen wy onnodig te zijn, dat alhier eigendlik klaarder uit te drukken, alsoo het selven genougsaam, met de Uitlegginge der Woorden in der FABULE begreepen, voor aan is geschied. aTribimos Plebis. b.Tit.Liv.Lib.2.

SEQ 55 PARENT embstma_add132 HIM FABLES ; GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK URL_IMAGE embstma_add132_pic313.jpg TIPE emblempictura NEXT embstma_add132_emblem054 IIHIM FABLES ; GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK CAPTION_EN reserved for caption SOURCE_FILE embstma_add132.xml MOTTO_NL_NORM Daar Paap of Hoofling raad, En Krijgsknegt sied en braad, Of 't Wijf heeft 't Regiment, Neemd 't selden een goed ent. LINK_FACSIMILE embstma_add132_fac313 MOTTO_LA

Consule queis aetas longa magistra fuit.

TYPE emblem pictura PREV embstma_add132_emblem052 MOTTO_NL

Daar Paap of Hoofling raad, En Krijgsknegt sied en braad, Of 't Wijf heeft 't Regiment, Neemd 't selden een goed ent.

ID embstma_add132_emblem053 MOTTO_LA_NORM Consule queis aetas longa magistra fuit CHILDREN CHILDREN_SQRT 0