62. De Vos sonder Staart.
EEn Vos, die wel eer op seer geringe plankjens breede
waateren had oover gevaaren, mits sijne Staart als
een seil opsteekende, ende daar meede den wins bequa-
melik vangende: ende die daar beneevens in sijne hooge
ende wonderlijke onnaarspoorelijke sprongen, sig van sij-
ner Staarte bediende als van eenen Stiere, om sig te doen
needer vallen soo ende daar het hem geliefde, ja die daar
en boven van de Vloojen, als sijne binnen-landse Vyanden,
geplaagd werdende, de selve all te gelijk konde dooden,
wanneeer het hem maar geliefde opgeheevener Staarte al
langsamer hand in den watere te gaan, ende te duiken, om
door dat middel de Vloojen, in den troppe der Staarte ge-
dreeven hebbende, als dan die Staart schielik onder den
waatere te haalen, ende all de Vlooijen te gelijk daar op
ende daar in te doen drijven ende verdrinken: ende ein-
delik een ende deselve Vos, welke selfs den Wolf, sijnen
grooten uitheemsen Vyand, in eenen oopenbaaren kam-
pe had ooverwonnen, alleen met die konsten, dat hy sij-
ne Staart bespit, in der stoffe gewenteld, ende als dan
in de oogen des Wolfs geslingerd hebbende, door die
scherp-bijtende slijke, hem eerst het gesigt benoomen,
ende daar na gedood had; Die Vos seggen wy, was door
alle deese klouke daaden seer vermaard ende ge-eerd ge-
worden.
Dit alle sniet jeegenstaande, wierd die Vos eindelik in
eener strikke gevangen, sonder daar uit te konnen gera-
ken, dan alvoorens eenen slag van den Boere, die de vangst
sijner Strikke quam besigtigen, te verwagten; welke Boer
als dan meenende den Vosse het hoofd te klieven, door
des selfs spartelen miste, ende hem den Staart af hiew.
Welke Vos dus ontsprongen zijnde, in sijner eenig-
heid sijn verlies betreurde, ende ooverdagt, dat hy, die
voor deese van andere Vossen seer ge-eerd ende geagt
was geweest, nu, dus mismaakt zijnde, ende sig als voor
heen van sijne Vyanden niet konnende redden, wel haast
van de andere Vossen, sijne oude Vrienden, sig versmaad
soude sien, in vougen dat de dood hem wenschelijker dan
het leeven soude wesen: ende dat hy ook daar en boven
van sijne vyanden wel haast gedood soude werden. Sulks
hy eenen tijd land getwijfeld hebbende, of hem soude lu-
sten soodaanig langer te leeven ofte niet, eindelik eenen
moed grep, door hoope* dat hy veele gesellen in sijnen
ongelukke soude konnen bekoomen, ende daar door sijn
verlies, indien hy sijne saak wel aan leide, draagelijker
maaken soude.
De Vos ging derhalven in der vergaderinge der Vossen,
alwaar hy in volgender wijse sprak: ,,Mannen Broeders,
,,ik hebbe oover alnge gedagt, op de ongemakken, die
,,onse lange ende swaare Staart ons aandoed: ende
,,weegens onse onderlinge Maagschap vind ik my ver-
,,pligt, alle de selven u nu voor te draagen. Want voor
,,eerst is seeker, dat onse Wijskens haar waater niet loo-
,,sen konnen, sonder de selve te bepissen; ende dat sy
,,als dan den Staart door haare swaarte ende langte
,,over slijk, stoffe ofte sand sleepende, ende veel van
,,dat daar aan blijvende hangen, haaren lighaame eene
,,seer afsienelijke vuiligheid, als ook eene ondraagelijke
,,swaarte veroorsaakt, ende haar door alleen dik
,, doed vallen in de handen onser vyanden. Alle deese
,,ongemakken zijn wy Mannen ook in tijden van Ree-
,,gen onderworpen. Ende daar boven gebeurd veel-
,,tijds, dat wy met onsen geheelen lijve de Strikken, Vosse-
,,vallen, ende laagen der Laageren ontgaan zijnde, ofte onse
,,in hoolen geborgen hebbende, onse Staart in den Strik-
,,ken ende Vallen gekneld blijfd; gelijk my allerklouksten
,,Vosse selfs onlangs gebeurd is: ofte het gebeurd nog meer,
,,dat wy by den Menschen door onse Staarte ontdekt,
,,ende daar by opgehaald werden. Sulks waarelik onse
,,Staart ons nergens toe schijnd te dienen, dan om van
,,ons schandelijke Vloer-vaagers te maaken. Weshalven
,,ik besluit, u seer ernstig te raaden, dat gy in aller haast
,,u ook de Staart doed af kappen.
De meeste eenvoudige Vossen in der haaste niet weeten-
de, wat daar in te doen ofte laaten soude weesen, en
de schijnende als by ooverrompelinge ende de meeste
stemmen, sig allen de Staart te sullen laaten afkappen:
Soo stond een der kloukmoedigsten op, ende sprak als
volgd: ,,Mannen Broeders, ons werd hier voorgesteld
,,ende aangeraaden eene Saak, welke, indien wy eenmaal
,,gedaan sullen hebben, ons in der eewigheid beletten sal,
,,ooit weeder in den selven stande, daar wy nu in zijn, te
,,keeren; weshalven het in allen gevalle eene groote ende
,,aller noodigste wijsheid is, daar in niet te treeden, dan
,,rijpelik te konnen ooverweegen. My aangaande, weet
,,ik van nu af aan, ende behoord ook nu u allen indag-
,,tig te zijn, in hoe veele geleegendheeden onse Staart
,,ons dienstig is geweest, ende hoe meenigmaalen sy ons
,,uit doods benauwdeeden verlost heeft. Ende meen ik,
,,dat selfs deese Vos sig schaamen soude, ons dit aan te
,,raaden, ten waare hy albereids sijne Staart quijt zijn-
,,de, ook met onse schaade ende schande de sijne hoop-
,,te te verminderen. Door welke reedenen, aller een-
voudiger Vossen oogen soodaanig wierden geoopend, dat
sy deesen Vos niet alleen om sijner staarteloosheid ver-
smaadeden, maar hem ook als eenen valsen schandelijken
Schelm ende Verraader, eewiglik uit haare Vergaderinge
banden: ende hy derhalven als een woest Balling, afson-
derlik van alle Vossen, moetende leeven, in dubbelde
schane; arremoede ende spijt, seer haast dat seer ellen-
dig leeven eindigde.
Uitlegging der Woorden
Met VOSSEN hebben de Ouden verstaan, Men-
schen die met een goed menschelik verstand be-
gaafd zijn.
Met de STAART, hebben sy verstaan de bysondere en-
de ook algemeene Vryheid.
MEn segt gemeenelik, dat de Menschen de Dood, der Arremoe-
de, ende de Schande, soo seer vreesen, dat sy, om die te ont-
gaan, ofte haar Leeven te verlangen, als ook haare Goederen ende
Eere te vermeerderen, veeltijds van alle deugden soo verre afdwaa-
len, dat sy sig niet ontsien, om het eene te ontgaan, ende het
andere te bekoomen, God Almagtig te versaaken, haar eigen soet
Vaaderland te verraaden, ende haare lieve Kinderen, Ouderen, Broede-
ren ende Sufteren, van haare goederen te berooven, ende alle die
haar ander sins seer lieve Menschen alsoo in verdriet te brengen:
op dat selfs een soo groot verdriet ontgaan souden mogen, welk
sy sig verbeelden in arme ofte eerloos te leeven, of wel in het sterven
geleegen te zijn. Dog of wel de Dood hier door ons voor aangesteld,
ende by anderen de vreeselikste onder alle vreeselike saaken genaamd
werd; a Soo leeren ons nogtans de Gedenkschriften, welke ons de
geschiedenissen ende den aard der Menschen voordragen, dat de
Dood veel min als de Schande, wierd gevreesd van de Atheniense Vrou-
wen, wanneer die van der onstervelikheid der Sielen, door den
Philosoof Plato ooverreed zijnd; om die te genieten, sig in groo-
ter meenigte blijdelik doodeden: en dat de Republik geenen raad
konde vinden, om sulks in het toekomende te beletten, dan met
af te kondigen: ,, Dat men alle de lijken der geenen, die sig sel-
,,ven souden dooden, naakt uitgeschud op der markt, t' haarer
,,schande, ten toone soude stellen. Gelijk meede de Historien
ons leeren, b dat de Duitsen van ouds, wegens eenige flaawhertig-
gemeene Vergaaderingen gebannen, ofte ook de Ooverspeelige Wij-
ven door haare Mannen daar van oovertuigd, ende smaadelik als
eereloosen uit den huise gedreeven zijnde, veeltijds om die Schande
te ontgaan; sig voorbedagtelik, ende met hulpe haarer Ouderen
ofte naaste Maagen, verhingen.
Ende bevinden wy ook daageliks, dat de Arremoede ons niet
swaat om draagen soude weesen, indien de selve niet altijds den
Armen by alle Menschen, jaa selfs by die geenen, daar van sy, in
weelde zijnde, seer plagten gepreesen ende hoog geagt te zijn,
die schande aanbragt, dat sy voor veragtelijke ende belaggelijke
Menschen gehouden werden.a Ende indien niet daar en teegen
alle die veel goeds besitten, gemeenelik daar om alleen van de mee-
ste Menschen plagten ge-eerd ende gepreesen te werden.b Het
is dan waarelik de vrees van de schande, ende een verkeerde begeerte
van ge-eerd te werden, die gemeenelik oorsaak der opgemelde
groote Schelmstukken is.
Dog het is tijd, naarder aan den sinne onser FABULE, te ko-
men. Een yder weet dat eener, die sig vrywillig een Slaaf maakt
van eenen anderen Mensche, daar hy een Vry-man konde blijven;
het veragtelikste ende het schandelikste schelmstuk bedrijfd, dat een
Mensch ooit op sig selven uit voeren kan. Ende daarom siet men
ook veeltijds, dati die sig bewust zijn, soodaanig vuil stuk begaan
te hebben, anderen ook aanraaden desgelijks te doen ; op dat sy,
door dat middel haare schande met de meenigte hunner meede-ge-
sellen, eenigsins souden minderen.
Dus gaat het ook in Vrye Landen ende Steede, daar een Mensch in
soo grooten aansien is geraakt, dat de mindere Ingeseetenen ende Ma-
gistraats-persoonen die verkeerdelik Eer-ofte Heers-sugtige, ende wa-
relik de aller schandelikste slaaffe Menschen zijn, vermoeden den
Hoogst gesteegen met hulpe van eenige weinige anderen, Heer ofte
Tyran oover alle de Ingeseetenen der selve Landen ende Steeden te kon-
nen maken, want sy gemeenelik als dan gelijk boos-aardige Slaven,
sig ten dien einde ten Hove aangegeven, ende daar door ook hare Vry-
alleen gedaan te hebben; maar ook daar en boven geduurig an-
dere Menschen, welke sy ter uitvoeringe haares schelmstuks van
nooden hebben, aanraaden sig meede ten Hove te begeeven, om
aldaar de selve schelmstukken, die sy begonnen hebben, te helpen
uitwerken ende volvoeren, ten dien einde haar seer smaakelik
voorstellende alle de voordeelen die sy aldaar souden konnen ge-
nieten, ende in het geheel verswijgende, alle de sorgen, ongemak-
ken, ende ellenden, welke die Menschen seekerlik onderworpen zijn,
die sig Slaven van eenen Heere gemaakt hebben, ende welke dien
volgende van dien tijde aan nietwes uit eigener beweeginge mo-
gen doen ofte derven seggen, maar altijds naar eenes anderen voor-
pijpen dansen ende singen moeten. Ende insonderheid verbergen
deese slaafse ende Land-verraadende Menschen voor den geenen die
sy voorneemens zijn ten Hove te trekken, de groote smert die haar
oover den hoofde hangd, indien sy sig dus Staarteloos gemaakt heb-
bende, anderen niet konnen beweegen om sig ook de Staart te
laaten afhouwen.
Dit hebben wy in de voorleedene eewe gesien aan den Regenten
der afvallige Neederlandse Provintien, welke sig onder de Heerschap-
pie des Konings van Hispanien, ofte om beeter te seggen, onder
deses Erf-Hertog-ofte Erf-Gravelike Bedieninge begeeven hebbende;
gedurig den vryen Vereenigden aanradeden, insgelijks te doen; seer
breed voorstellende alle de groote Vryheeden, die sy genooten, en-
de de groote Lasten, die de Vereenigden alleen om den schijn van ee-
ne meerdere Vryheid te genieten, moesten draagen: maar in het
geheel verswijgende het swaare juk des Pausdoms, ende hoe groo-
te Slaavernie ofte ellendige stand het is, te woonen in eenen Lan-
de, daar het wel-ofte quaalik0vaaren, jaa Leeven ofte Dood al-
ler Ingeseetenen eenes Lands, hangd van de gonsten ofte afgond-
sten eenes eenigen Mensche.
Eindelik hebben wy ook in de voorafgaande ofte onse Eewe gesien
ofte gehoord, dat eenige slaafse Ingeseetenen van Koningrijken, Her-
togdommen, Landen, ofte Steeden, die wel eer vry geweest zijn, om
naar den eis der Republike, Dienaren van Staat te mogen kiesen ofte
niet; sig daar na hebben laten beweegen, om eenemaal ende voor
alleen, soodanige Erf dienaren te kiesen, ende mitsdien voor soo vee-
hebben wy vervolgens gesien, dat de selve slaaffe Menschen daar na
ook seer hebben gewoeld ende gewroet, om de vrye Regenten ende
Ingeseetenen van andere Republiken, Steeden ende Landen, te kon-
nen bekallen, dat sy meede soodanige Erf-dienaren koosen: maar dat
die altijds geandwoord hebben; Gy hebt de Vryheid gehad, om
naar den eis uwer Republike Dienaren van Staat te kiesen ofte niet,
ende in allen gevallen eenen kiesen willende, den bequaamsten te
kiesen, nu zijt gy die Vryheid quijt, ende moet u laaten bedienen
van onbequaamen ofte ook quaad-willigen, soo als sy gebooren sullen
worden. Deese uwe schande soud gy gaarne met onse schaade min-
deren, waarom gy ook beantwoord werd, gelijk de wijste Vos in de
ESOPISE FABULEN onsleerd, namelijk: ,, Wy sien waar het
,,u schort; ende wat gy voorneemens zijt. Gy hebt uwen Staart
,,niet wel bewaard, maar laaten afknappen, ende raaded gy der-
,,halven, dat wy het ook doen, om u gelijk te zijn. Wy daar
,,en teegen bevinden ons met onser Staarte soo wel, dat wy die
,,standvastiglik denken te behouden.
Ende dus meenen wy den eigendliken sinne deeser FABULE
soo genougsaam te hebben verklaard, dat het gevolg, ende meer
van dien te seggen, grooten aanstoot geeven soude konnen, in ge-
valle Quaadwillige Leesers het selven teegen de goede wille des Au-
theurs, op seekere onse geschiedenissen souden willen toepassen.
Nemo ad id sero venit, unde nunquam cum
semel venit, potuit reverti. Senec. in Herc. Fur.
Dat men maar eenemaal doen kan, moet men
niet haast, maar wel doen.