<p>68. De Vos, de Raaf, ende de Duif.<lb/> EEn Vos sig op der aarde uitgestrekt hebbende, eeven<lb/> of hy dood waare geweest, op dat hy door dat mid-<lb/> del eenige onnoosele Voogelen bedriegen, naarder tot<lb/> sig aanlokken, ende die als dan schielik bespringende,<lb/> ter versaadiginge sijnes hongers verslinden soude konnen:<lb/> Soo wierd door een daar omtrend vliegende Raaf des<lb/> Vossen aadem-togt, ende dien volgende des selfs lift ende<lb/> <pb n="embstma_add132_fac430"/> bedriegerie, om de Vogelen te betrappen, haast bemerkt.<lb/> Sulks hy aanstonds alle andere Voogelen ging waarschou-<lb/> wen, dat sy sig van dien dood schijnenden Vosse sorgvul-<lb/> diglik hadden te wagten, indien sy door hem niet wil-<lb/> den verslonden zijn.<lb/> Waarom de Vos, gemerkt hebbende dat sijne lifte on-<lb/> dekt was, genoodzaakt wierd hongerig heenen te gaan,<lb/> ende door die arremoede weederom deese lift bedagt, na-<lb/> melik, sijn nest te gaan maken, ende sijn verblijf te hou-<lb/> den in den hoole eenes Booms, op welke eene onnoose-<lb/> le Duif haar nest had, ende haare Jongen voede. Het<lb/> welk hy gedaan hebbende, der Duive toeriep, dat sy hem<lb/> somtijds een Ei, ende somtijds een jonge Duif uit den<lb/> neste had toe te werpen, of dat hy andersins den Boome<lb/> opklimmen, haar ende haare Jongeren dooden, als ook,<lb/> indien sy't ontquaame, haare Eyeren rooven, ende het<lb/> nest verbreeken soude. Sulks die onnoosele Duif, mee-<lb/> nende uit twee quaaden het besten te kiesen, den Vosse,<lb/> op sijn begeeren, nu een Ei ende dan een Iong uit den<lb/> neste toewierp.<lb/> Het welk dese Duif dus eenen tijd met grooter smer-<lb/> ten gedaan hebbende, ende de Vos t'elkens weeder koo-<lb/> mende, om Eyeren ofte Jongen te begeeren; soo klaag-<lb/> de sy eindelik aan den Rave die op haaren Boome quam<lb/> vliegen, het groot verdriet welk sy had, met suurelik den<lb/> kost voor sig ende haare lieve Jongen gesogt hebbende,<lb/> ten laatsten die ten spijse van soo eenen Booswigte te moe-<lb/> ten op-offeren.<lb/> Waar op de Raaf, die in deesen niet soo vrees-agtig<lb/> als de Duif was, haar raade, dat sy den Vosse, wanneer<lb/> hy haar weederom dreigde; haar ende alle haare jongen,<lb/> <pb n="embstma_add132_fac431"/> te sullen verslinden, indien sy niet een van dien hem toe-<lb/> wierpe, rond uit te antwoorden: ,,Indien gy vliegen<lb/> ,,ofte den Boome opklimmen kondet, gy soud met geen<lb/> ,,eenen Eije ofte eenen mijner Jongen t'elkens te vreeden<lb/> ,,zijn geweest: maar gy soud al oover langen tijd, volgens<lb/> ,,uwen roof-ende bloed-gierigen aard, my ende mijne<lb/> ,,Jongen verslonden hebben. De Vos, naar sijne voor-<lb/> gaande wijse weeder een Ei ofte een Iong begeerende, ende<lb/> der Duive bedreigende, dat sy alle haare Jongen anders<lb/> sins daadelik soude dooden: Soo antwoorde sy gelijk de<lb/> Raaf haar te antwoorden geleerd had.<lb/> De Vos dit hoorende, ende sig verseekerende, dat de<lb/> Duif die wijsheid ende kennisse uit haar selver niet had,<lb/> ondersogt die saak soo wel, dat hy te weeten quam, dat<lb/> de Raaf in deesen der Duive Raadsman was geweest:<lb/> weshalven hy voornam, sig daar oover aan den Rave te<lb/> wreeken, die hem nu ten tweeden maale had belet, sijne<lb/> proje te bejaagen, ende te verkrijgen. De Vos spoedigde<lb/> sig dan naar den Rave, wanneer hy hem sag sitten op ee-<lb/> nen hoogen dorren Boom, als ook hem seer prees, ende<lb/> des selfs geluk verhefte boven dat van alle andere Dieren,<lb/> die niet, gelijk hy, in der lugt vliegen, ende daar be-<lb/> neevens op der aarde soo staatiog gaan konden. Ende dat<lb/> het hem eene groote vreugd weesen soude, indien hy des<lb/> Raven heerliken gang op der aarde mogte aanschouwen,<lb/> ende daar uit sig verseekeren, dat hy ook waarelik soo<lb/> eem heilige ende waarseggemde Vogel, was, als waar voo-<lb/> ren de Menschen hem hielden te zijn.<lb/> De Raaf, door deese schoone lof-tuitende woorden op<lb/> der aarde needer gedaald zijnde, ende daar al draai-naar-<lb/> sende heen ende weeder trotselik gegaan hebbende; Soo<lb/> <pb n="embstma_add132_fac432"/> seide de Vos, ten hoogsten verwonderd te zijn, hoe de<lb/> Raaf het op der aarde konde stellen, als de wind sijne<lb/> pluimen oover de oogen waajende, hem het gesigt be-<lb/> lettende, ende wel voornaamelik, als de wind van afteren,<lb/> van vooren, ende van alle sijden aanblies. Seer wel,<lb/> seide de Raaf, weet ik my als dan te voorsien, want<lb/> als dan berg ik mijn hoofd onder mijne linker vleugel.<lb/> Ende de Vos daar op uitroepende, eene soo wonderlike<lb/> saak te zijn, sijn hoofd onder eene sijner vleugelen te kon-<lb/> nen dekken, dat hy sulks niet konde gelooven, ten wa-<lb/> re hy't saage: Soo sloeg de Raaf sijn hoofd onder sijn <lb/> linker vleugel, ende hiel dat aldaar soo langen tijd be-<lb/> dekt, dat de Vos hem onderwijle greep ende doode, om<lb/> hem tot sijne spijse te gebruiken, roepende luid keels:<lb/> ,,Soo moeten sy vaaren, die eenen anderen goeden raad<lb/> ,,geeven, ende sig selven niet sorgvuldiglik weeten te<lb/> ,,wagten van de soete woorden haarer vyanden. <lb/> </p>

<p>Uitlegging der Woorden.<lb/> Met den VOSSE, hebben de Ouden verstaan,<lb/> een listig roofgierig Mensch.<lb/> Met den RAVE, een Mensch van gemeen verstand, die<lb/> van hem in der hand vallende geleegendheeden, ofte<lb/> roof, leefd.<lb/> Met der DUIVE, een seer onnoosel Mensch, ende die<lb/> des niet te min bequaam is, om goeden raad te volgen.<lb/> ALs de Menschen onderling in eenige saaken van aard ofte eeni-<lb/> ge geneegendheeden verscheelen, ende in andere met malkande-<lb/> <pb n="embstma_add132_fac433"/> ren wel oover een koomen; soo zijn sy gemeenelik weegens die<lb/> saaken, waar in sy gemeenelik van malkanderen verscheelen, on-<lb/> derling niet soo wel bekend, als in het gunt, waar in sy met mal-<lb/> kanderem eenigsins oover een komen. Ende segt men in soo ee-<lb/> nen gevalle, dat alla harten gesusters zijn. Sulks gemeenelik de een<lb/> den andere in dat stuk niet ligtelik misleiden ofte bedriegen kan;<lb/> om dat een yder volgens ons Spreekwoord weet, dat men om van gee-<lb/> nen Boere bedroogen te werden, altijds eenen Boer meede brengen moet.<lb/> Gelijk wy ook in onser FABULE sien, dat de aller-doortrap-<lb/> ste listige Vos den dommen Raaf, alleen om dat sy beiden van Ro-<lb/> ve leeven, in dat stuk niet bedriegen kan: maar dat die Raaf des<lb/> selfs konsten te sijner schaade ende schande, aan alle andere Voo-<lb/> gelen oopenbaar maakt. Dog het voornaamste oogwit deeser FA-<lb/> BULE is niet soo seer dit, als wel een groot gebrek der Men-<lb/> schen aan te wijsen: Naamentlik, dat veele aan anderen ter tij-<lb/> den ende plaatsen, daar het hoordl seer goeden raad, ende aan<lb/> sig selven niet, geeven konnen, ofte versuimen te geeven. En-<lb/> de derhalven soo staat ons de oorsaak van dien te ondersouken,<lb/> ende hier voor te draagen in volgender wijse.<lb/> Het is eenen ydere bekend, dat als ons saaken voorkoomen van<lb/> soo eenen grooten gewigte, dat van die te vermijden ofte te ver-<lb/> krijgen, ons verderf ofte behoud hangd, wy die niet konnen aan-<lb/> merken, ofte wel ooverleggen, wat die saaken in sig selven zijn,<lb/> ofte ons aanbrengen sullen, ende nog min, wat daar omtrend ge-<lb/> daan ofte gelaaten behoorde te werden; dan met eenen in ons te<lb/> veroorsaaken seer groote passien ofte de herts-togten van Schrik ende<lb/> Vreese, Toorn ende Haat, ofte wel van groote Hoope, Blijdschap ende<lb/> Liefde.<lb/> Ende die driften soo in onsen Bloede ende Geesten, als in ons Hert<lb/> ende Herssenen veroorsaakt weesende, soo in ons, geduurende die<lb/> onse innerlike beroerte, niet wel moogelik, dat wy onse gedag-<lb/> ten van die seer vreeselike ofte seer behaagelike voorwerpselen af-<lb/> wenden, om met een bedaard gemoed te ondersouken, wat dat<lb/> waarelik in het eene ende het andere Vreeselik ofte niet Vreese-<lb/> lik, Behaagelik ofte niet Behaagelik zy. Ende nog veel min kon-<lb/> nen wy als dan bedenken, de waare ende beste middelen, om het<lb/> <pb n="embstma_add132_fac434"/> vreeseliken te ontgaan, ofte het behaageliken te bekoomen; om<lb/> dat die passien ons als dan soodaanig bevangen, dat wy niet wel<lb/> dan op het gunt dat ons, als seer Vreeselik ofte als seer Behaagelik<lb/> voorkomt, konnen gedenken.<lb/> Maaar geheel anders zijn wy gesteld, wanneer wy onse gedagten<lb/> laten gaan oover anderer Menschen saaken: want alsoo die ons ge-<lb/> meenelik niet van soo na-by als wy ons selven raaken, sulks dat daar<lb/> uit in ons geene al te groote Schrik ofte Toorn, Blijdschap ofte Liefde,<lb/> veroorsaakt kan werden: Soo siet men ook, dat van die minst be-<lb/> roerde ende meest bedaarde Menschen, gemeenelik de allerbeste<lb/> raad afdaald. Ende dien volgende, soo behoorden wy voor ee-<lb/> ne seer vaste Maxime te houden, dat wy in alle saaken, daar ons<lb/> seer veel aan geleegen ism altijds raad pleegen met soodaanige on-<lb/> se Vrienden, die wy van langer hand gekend, ende in alle gelee-<lb/> gendheeden trow te zijn, bevonden hebben.<lb/> Onder welke swaare Saaken, waar in de meeste Menschen sig<lb/> door hare passien leelik plagten te vergrijpen, zijn de naarvolgende:<lb/> ,,Wanneer haar door haars gelijken ofte meerder, Hoon ende Smaad-<lb/> ,,heid aangedaan werd: Wanneer haar meerder ten kennelijken on-<lb/> ,,regte, haar een gedeelte haarer Goederen ontneemen wil, ofte ont-<lb/> ,,noomen heeft; of ende hoe sy sig daar tegen behoorden te stel-<lb/> ,,len: ofte wel dat kleinder quaad geduldig te draagen, om nog<lb/> ,,een grooter te ontgaan: als ook, of sy sig ten Hoove ofte ten Oor-<lb/> ,,looge behoorden te begeeven, dan niet. Of, ende met wien<lb/> ,,men behoorde te tragten, sig in den Houweliken Staate te begee-<lb/> ,,ven ofte niet. Of ieman, die den Roomsen Godsdienst toegedaan<lb/> ,,is, sig Geestelik behoorde te maaken ofte niet , Etc?. Want oo-<lb/> vermits wy die Saaken, weegens haar oovergroot gewigt ende<lb/> aangeleegendheid, niet konnen te regt bedenken sonder onse<lb/> herts-togten gaande te maken; Soo zijn geene Menschen bequaam,<lb/> om oover die haare Saken soo suiver ende wel te oordeelen als een<lb/> trow Vriend; welken eenen, alle Menschen ten dien einde behoor-<lb/> den voor af uit te kiesen.<lb/> Ende dat sulks onder de gemeene Menschen waarhaftig is, sien<lb/> wy dageliks aan onse Regts-geleerden ofte Advocaten, als ook aan den<lb/> Doctoren in der Medicine; naamelik, dat selfs de aller-ervaarensten<lb/> <pb n="embstma_add132_fac435"/> van dien, in alle haare eigene swaare saaken, ofte sieken, gemee-<lb/> nelik liever de voorspraak ofte voorsorge van anderen, jaa selfs van<lb/> min geoeffende Advocaaten ofte Medicijn-meesteren gebruiken willen,<lb/> dan hare eigene Saak te bepleiten, ofte haare eigene Siekte te<lb/> besorgen ende te cureeren.<lb/> Ende om te toonen, dat die Herts-togten het oordeel der Regen-<lb/> ten, soo van Kerke als van Staat, ook alsoo bedwelmen ofte vervoe-<lb/> ren; Soo sullen wy van ydere van dien een staalken, in de Veree-<lb/> nigde Neederlanden voorgevallen, den Leesere indagtig maken; Na-<lb/> mentlik, het is eenen ydere bekend, dat onser alle wijsgierige Men-<lb/> schen, het zy Grieken, Romeinen ofte Barbaaren, Heidenen, Jooden, Chri-<lb/> stenen ofte Mahometaanen, die van tijden ten tijden haare kennisse<lb/> tragten ofte getragt hebben te vermeerderen, tweederlei wijsen van<lb/> Reedenkaavelingen ten allen tijden in swange gegaan hebben, ende<lb/> ook in der eewigheid in swange gaan sullen. De eene beginnen-<lb/> de door de ondersoukinge ende uitvindinge der Oorsaaken, om al-<lb/> soo needer te daalen tot de Effecten, ofte uitwerkingen der selven:<lb/> De andere, beginnende door de ondersoukinge ende ooverdenkin-<lb/> ge der Effecten ofte Schepselen, om van daar op te klimmen tot en-<lb/> de alsoo uit te vinden de Oorsaaken van dien.<lb/> Ende meenen wy hier uit ook klaarelik te volgen, dat alle<lb/> Menschen, die eenige klaare ende bescheidene kennisse van een God-<lb/> delik weesen hebben, ende die daar beneevens gewoon zijn ge-<lb/> weest, de eerste wijse van Reedenkaavelinge te gebruiken, ofte<lb/> nog zijn, ofte sullen werden; ook seer klaar ende bescheidendlik<lb/> sullen begrijpen; dat God Almagtig noodwendig in sijne wille soo<lb/> vry is, dat geene andere soo groote Vryheid by eenige Schepselen<lb/> kan werden bedagt te zijn; ende dat de selve Goddelike Wil de<lb/> eenige Oorsaak van het weesen ende alle werken sijner Schepselen<lb/> zijnde, door geen der selven in het uitwerken sijner Wille ooit<lb/> is geweest, ofte kan werden bepaald. Sulks deese Menschen ten<lb/> allen tijden de Goddelike Pradestinatie, ende de Fataliteit van alle Saa-<lb/> ken, ten opsigte der Menschen, geloofd, geleerd, ende gedree-<lb/> ven hebben, ende ook altijds drijven sullen.<lb/> Ende uit krafte van opgemelde gronden, meenen wy ook, dat<lb/> weederom aan de andere sijde, alle de geenen, welke de andere<lb/> <pb n="embstma_add132_fac436"/> wijse van Reedenkaavelingen gewoon zijn geweest te gebruiken,<lb/> ofte nog zijn, ofte sullen werden; altijds gelooven, leeren, en-<lb/> de drijven sullen, dat onse wil, niet alleen ten opsigte van ons ei-<lb/> gen selfs, vry is; maar ook ten opsigte der voor ons onbegrijpe-<lb/> lijke Goddelike bestieringe oover de selve. Jaa dat meer is, de selve<lb/> Menschen sullen altijds sig derven beroupen op ons eigen gewee-<lb/> ten, ende ons vraagen of wy niet innerlik in ons selven bevinden,<lb/> onse wil uit eigener aard soodanig vry te zijn, dat in onse gedag-<lb/> ten geene grootere vryheid van willen ofte niet te willen, kan vallen; <lb/> ende dat eene bepaalde ofte bedwongene wil warelik geene wil sou-<lb/> de weesen, Gelijk de Heidenen, soo Grieken als Romeinen, ten dee-<lb/> sen opsigte hebben geroemd, in deeser Vryheid haaren Goden niet te<lb/> moeten wijken, maar haar daar in gelijk te zijn.<lb/> Ende alsoo hier by nog komt, dat onse Heilige Schriften in veele<lb/> Plaatsen opgemelde Goddelijke Pradestinatie ende Fataliteit seer kla-<lb/> relik leeren; ende dat daar en teegen nog veel meer Schriftuur-<lb/> plaatsen zijn, welke soodaanig van de vryheid der menschelike wille<lb/> spreeken, eeven als of daar geene Goddelike Pradestinatie ofte Fa-<lb/> taliteit ware: Soo sal selfs onder de Christenen het verschillend oor-<lb/> deel daar omtrend, door de Heilige Schriften niet werden ge-eindigd,<lb/> maar altijds zijn, ende nooit weg genoomen konnen werden.<lb/> Sulks de Menschen deser twee verscheidene gevoelen van allen tijden<lb/> in der wereld onder de aller-wijsgierigste Menschen geweest zijnde, en<lb/> sullende gevonden werden; ende yder van dien des niet te min sig<lb/> aan der Goddelike Regeeringe onderwerpende, en daar op betrouwen-<lb/> de; soodaanig dat hy sijn geheel Leeven ende sijnen Godsdienst naar<lb/> de reeden ende billikheid, als ook naar de Goddelike ordonnatien,<lb/> waarelik tragt in te stellen; Soo behoorden alle bedaarde Men-<lb/> schen, ende insonderheid alle de On-Roomsen ofte Gereformeerde<lb/> Christenen, welke roemen alleen door eene goede Reeden-kaave-<lb/> linge ofte krafte der waarheid, sonder eenige dwang ofte mensche-<lb/> like Authoriteit, in het stuk van den Godsdienst geleid te werden;<lb/> ende die daar en boven in dese Landen niet dan door Eendragt kon-<lb/> nen bestaan tegen de Paus-ende Frans-ofte Spaans-gesinden, ende die<lb/> daar en booven altijds geneegen zijn geweest ende nog behoorden<lb/> te zijn, om met die van de Augsburgse Confessie Christelike Broederschap<lb/> <pb n="embstma_add132_fac437"/> te houden, ende ook aan anderen geraaden hadden, die te hou-<lb/> den; Soo hadden alle die On-Roomsen seggen wy, daar naa ook<lb/> seer wel behoorden te konnen sien, dat de Staaten deeser Landen<lb/> te meermaalen seer wijs-ende voorsigtiglik hadden ge-ende ver-<lb/> booden, niet jeegenstaande die verschillen omtrend opgemelde<lb/> Goddelike Predestinatie, ende de Vryheid der Menschelike willen, de Chri-<lb/> stelike Broederschap te onderhouden, ende oover die verschillen<lb/> geene Broederschap ofte goede Eendragt in Kerke ofte Staat te breken.<lb/> Ende des niet te min soo hebben daar naa eenige Stooke-branden,<lb/> ende insonderheid Twee de grootsten der selven, die door Scheurin-<lb/> gen meerdere grootheid sogten; soo veele op de Herts togten<lb/> ende Passien ofte gemoederen der gemeene Ingeseetenen ende der<lb/> Regenten deeser Landen vermoogen, dat de sterkste party de swak-<lb/> ste als dwaalende verbande, de Leeraaren der selven af ende uit<lb/> den Lande settende, ende de Regeering ofte Regenten van onse<lb/> Landen ende Steeden, naar hun welgeevallen, af ende aansettende.<lb/> Het welk, hoe onreedelik ende hoe schaadelik het voor onse lan-<lb/> den ende Steeden als ook Kerke geweest zy, als toen oovermits de<lb/> beroerde gemoederen niet konde werden gesien, gelijk wy het<lb/> selven, nu van afteren, ende als het te laat is, met bedaarde sinnen<lb/> seer wel begrijpen konnen.<lb/> Ende eeven soodaanig is gegaan met onse Saaken van Staate<lb/> ende Oorlooge. Want hoewel de Paus-ofte Spaans-gesinden onsen<lb/> Voor-Ouderen in de voorleedene eeuwe oovervloedige reedenen<lb/> hadden gegeeven, om met lijve ende siele sig teegen der selver<lb/> inquisitie, Bloedraade, ende Tyrannie te stellen; soo hadden nogtans<lb/> die ooreloogen niet langer behooren te duuren, dan tot dat wy<lb/> binnen de Vereenigde Neederlanden tot soodaanige verseekerheid wa-<lb/> ren gekoomen, dat wy Vreede met Hispanien gemaakt hebbende,<lb/> onse verkreegene Vryheid konden behouden.<lb/> Ende hebben ook niet ontbrooken bedaarde Menschen, soo<lb/> binnen als buiten des Lands, die ons geraaden hebben tijdelik<lb/> Vreede met Hispanien te maken, uit die insigten, dat wy die pure-<lb/> lik op den Koophandele ende Seevaart, ende dien volgende door Vry-<lb/> heid ende Vreede bestaan moeten, ons niet behoorden te onderwin-<lb/> den de Magten van Europa eevenwigtig te houden; alsoo dit eigend-<lb/> <pb n="embstma_add132_fac438"/> lik was het werk der twee allergrootste Monarschen, Koningen <lb/> van Hispanien ende Vrankrijk. Ende dat Hispanien soo haast daar<lb/> toe niet onbequaam ofte onvermoogen soude weesen, of dat wy<lb/> de selve ende vry meerdere ongemakken van Vrankrijk, dan van<lb/> Hispanien te vreesen souden hebben.<lb/> Maar onse herts-togt ofte haat teegen de Spanjaarden, of wel de<lb/> heerssugt van eenigen anderen, was soo groot, dat wy haar t' eene-<lb/> maale, ende tot ons eigen nadeel, uit de Spaanse Neederlanden heb-<lb/> ben willen verdrijven. Sulks de selven onderwijlen teegen Vrank-<lb/> rijk onmagtig, ende wy met oneindelike Schulden belaaden zijn-<lb/> de gewordenl niet eer als nu hebben begreepen, hoe noodsake-<lb/> lik het zy, dat de geenen die door Liefde ofte Haat, Vreese ofte<lb/> Toorn bevangen ofte beroerd zijn, gebruiken ende volgen den<lb/> raad van Vrienden, wiens gemoederen bedaard zijn: Ende inson-<lb/> derheid hoe noodsaakelik het is, dat de geenen, welke bedaard<lb/> zijnde, anderen hebben konnen goeden raad geeven, seer wel<lb/> indagtig behoorden te zijn, door haare passien soodaanig sig niet<lb/> te laaten vervoeren, dat anderen haar konnen verraaden, in ee-<lb/> nige andere geleegendheeden, als waar uit sy haare Vrienden ge-<lb/> reddet hebben: Eeven gelijk onse Raaf de Voogelen ende de Duif<lb/> seer wel bewaard teegen ende reddet van den Vosse, maar des niet<lb/> te min sig selven van den Vosse laat verleiden.<lb/> Ende meenen wy dit den eigentliken sin onser FABULE te<lb/> weesen.<lb/> </p>

70

embstma_add132

FABLES

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

embstma_add132_pic429.jpg

emblempictura

embstma_add132_emblem069

FABLES

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

reserved for caption

embstma_add132.xml

Altijds zijn de beste Stierlieden aan Lande

embstma_add132_fac429

<p>Cum bene valemus aegris recte consulimus.</p>

emblem pictura

embstma_add132_emblem067

<p>Altijds zijn de beste Stierlieden aan Lande.</p>

embstma_add132_emblem068

Cum bene valemus aegris recte consulimus