$ TEXT_EXPL_XML

70. Het Schaap ende de Hond. EEne Ooi gesien hebbende, dat haare Heer eenen Hond met goed brood ende lekkere spijse van sijner tafele voedede, vroeg hem, waarom hy een Beest, dat voor hem gants geenen arbeid deed, ende waar van hy geen Melk, Wrongel, ofte Kaas ten sijnen voedsele, ja selfs geene Iongen tot spijse, ofte eenige Wolle te sijner klee- dinge trekken konde, dus oovervloedig ende lekkerlik voede; ende dat hy in teegendeel haar, daar hy Melk, Wrongel, ende Kaas, te sijnen voedsele, ende daar en booven Lammeren tot lekkere spijse, ende Wolle te sij- ner kleedinge van trok, geene spijse ter weereld ver- schafte: Sulks sy ende alle andere Schaapen, genoodsaakt wierd, haare spijse daagelijks met arbeide ende kom- mere uit ende van der aarde, op der Heide te gaan sou- ken. Waar op die Hond, het selven gehoord hebbende, ende meenende in sijne Eere geraakt te zijn, soo driftig wierd, dat hy sijnen Heere het woord uit den monde nam, ende aldus antwoorde:,, Onse Heer voed my voor- ,,waar soodaanig, niet sonder groote reedenen: want in- ,,dien ik u niet bewaakte ende voor den Wolve bescherm- ,,de, gy soud seekerlik van andere Menschen gestoolen, ,,ofte van den Wolven verslonden worden, Jaa dat meer ,,is, gy soud niet konnen ofte derven landewaarts uit- ,,gaan, om op der Heide uw voedsel te souken: sulks gy ,,alle seekerlik van honger souded sterven, indien ik u ,,niet behoede. Welke reedenen door dien Schaape soo wel bevat wierden, dat niet alleen sy maar ook alle andere Schaapen, daar naa sig seer wel vegenougden, dat haare Heeren voortaan de Wagt-honden meer eerden, lief- den, ende lekkerliker voededen dan de Schaapen. Ende of wel ook daar naa gebeurde, dat terwijle de Hond in slaape gevallen was, een Wolf stillekens aan quam, ende dat Schaap by den halse gegreepen hebbende, op sijnen nekke weg voerde; soo konde sy nogtans dat ver- suim in haaren Wagtere, ende die wreedheid van haaren bekenden Vyande, als zijnde gemeene gevallen des leevens in schikken, ende eenigsins ten goeden houden; sonder des weegen seer luid te roupen, ofte veel gerufs? te maa- ken. Eeven wel gelukte het, dat de Heer sulks gesien heb- bende, den belaaden Wolf soo haast ende snel vervolgde, dat die Wolf, om sijn eigen leeven te konnen bewaaren, genoodsaakt wierd dat Schaap los te laaten. Maar eindelik gebeurde, dat die selve Hond in steede van de Schaapen trouwelik tegen de Wolven te bewaaren, een Schaaps-vagt aangetrokken hebbende, om des te min bekend te zijn, weegens soo een groot schelmstuk als hy ondernoomen had, sig onder de Schaapen vermengde, eeven eer men die tussen den ligte ende den donkere naar der Stalle soude drijven, ende hy dit selfde Schaap by der keele greep, om daar meede bossewaarts in te lopen, ende dat aldaar stillekens te verslinden. Ende oovermits die Hond van dien Schaape efter bekend was geworden, soo blatede sy uit aller kraften, ende weederstreefde den Honde soo veel haar mogelijk was. Het welk beiden uit- werkte; dat de Heer daar door opgewekt wierd, dien on- dankbaaren, trowloofden, ende bedriegelijken VVAgthond schielik te volgen, te afterhaalen, ende te dooden; om dat onnoosele Schaap dus van der dood te verlossen. Het welk gedaan weesende, soo seide die Heer den Schaap, seer verwonderd te zijn, dat sy voor deesen, wanneer sy door deeses Honds versuim van den VVolve weg gedraagen wierd, geen geluid gegeeven, ende seer weinig teegen gestreefd had: daar sy nu in teegendeel soo luid geroepen, ende soo seer teegen gestreefd had als haar moogelik was geweest. Waar op het Schaap ant- woorde: ,, Van oover langen tijd wel te hebben verwagt, ,,dat de Hond haar soo sorgvuldiglik niet als sig selven, ,,voor den VVolve bewaaken ende bewaaren soude, ende ,,dat hy dien volgende nu ofte dan haar versuimende, sy ,,als dan eene prooi der Wolven soude werden, die dog ,,onse oopenbaare Vyanden zijn. Sulks ik my al oover ,,langen tijd soodanige dood toegeschikt, ende my bereid ,,had, om die geduldiglik te draagen. Maar onverwagt ,,ende schielik bevindende, dat deese Hond, die van u, ,,door mijn Melk, Lammeren, ende VVolle, rijkelik ende ,,lekkerlik is gevoed geworden, alleen op dat hy ons, en- ,,de by gevolge ook my, voor de Vyanden beschermen ,,ende voor der dood behoeden soude; nu my selfs by ,,der keele greep, ende dat nog met een Schaap-vagt, ,,eeven of hy mijn Broeder waare, bekleed zijndel soo ,,was die spijt ende smert voor my onlijdelik, ende kon- ,,blaaten, ende my ten uitersten onwillig te draagen, of- ,,te ter weere te stellen.

;

Uitlegging der Woorden. Met SCHAAPEN hebben de Ouden in deeser FA- BULE verstaan, nutte Ingeseetenen, die door ha- rer banden arbeid, ende daar uit onstaande vrug- ten leeven. Met HONDEN, Menschen die niet met haare handen, maar door haare kennisse ende sorge, het welvaaren van anderen te betragten behoorden. Met een HOND die onder Schaaps-kleederen een Schaap wegvoerd, alle Menschen, die anderen voor geweld te beschermen, ofte de waarheid te leeren be- hoorden, ende welke daar en teegen om des beeter te konnen anderen ooverweldigen ofte bedriegen, het Hei- ... lig Mom aandoen. Ende wel insonderheid werden met soodanigen Honde verstaan, Leeraars, ende Am- tenaars, die enkel aangesteld zijn, om de gemeene In- geseetenen wel te leeren ende te onderrigten, of wel om die voor anderer geweld te beschermen, ende die de sel- ven in teegendeel misleiden ende ooverheersen. Het is bekend, dat de Menschen bestaan uit Siele ende Ligha- me, ende dat eenigen van dien haar selven meer beesig hou- den, ende ook haar onderhoud souken, met ende door hare Ken- nisse, Weetenschappen, Sorgen, ende Gedagten der Siele te besteeden ten voordeele van haar selven, ende ook ten nutte van andere Menschen; door welken sy hoopen te subsiteeren, ofte sig ook ge- neeren moeten: sonder met den Lighaame veel te arbeiten. Als ook bekend is, dat andere geringere Menschen haaren kost moetende souken door den arbeide haares Lighaams, gemeenelik sig laaten voorstaan, een veel beswareliker lot als de andere wijse en- de sorgvuldige Menschen te hebben; ende dat daar en boven de sel- ven ten haaren laste leui, lekker, ende ooverdaadig gevoed ende ge-eerd werden: Sulks die geringen Ingeseetenen op anderen ook seer nijdig ende misnougd plagten te weesen. Dog kan aan de bescheidene deeser geringe Menschen seer ligtelik vertoond wer- den, dat de anderen, die haare Weetenschappen, Konsten, als ook hare eigene Goederen ende Penningen soo gebruiken ofte aan leggen, dat sy uit de winsten van dien, weelig ende rijkelik be- staan konnen; daar door warelik den geringen Ingeseetenen van eenen Staat geene schaade, maar wel een groot voordeel aanbrengen. Ende wat belangd de andere Ingeseetenen, welke desgelijks met hare gedagten meest arbeiden, ende daar door bestaan; Na- melik alle, die in Regeeringe van Landen ende Steeden, ofte in ee- nige Amten ende Bedieningen daar van afvloejende zijn; kan den ge- zingen Ingeseetenen ook seer klaar aangeweesen werden, dat indien de andere meerdere Ingeseetenen sig wel quijten, met soo wel in tijden van Vreede als Oorlogen te besorgen, dat goede Ordren ende Wetten gemaakt, ende dat alle, die in het eenige Magistratelike ... ofte andere Bedieningen ofte Amten zijn daar toe gehouden werden, ten einde sy hunne pligt wel waar neemen: de selve geringe In- geseetenen als dan door opgemelder sorgen soo veele dat in haar plaats hebben kan, ofte haar doenelik is, welvaaren. Ende dat sy derhalven waarelik groote reeden hebben, om neevens onsen ESOPISEN Schaape, oover des Honds leedig gaan ende oover- vloedige spijse, dat is oover alles opgemelder Aansienelijker Inge- seetenen welvaaren ende weelde vergenougd te zijn. Maar oovermits waarelik veeltijds gebeurd, dat alle die Inge- seetenen, welke den gemeenen Staat te besorgen hebben, het sel- ven seer flaawelik, ende met veel minderen yvere, dan of sy hare eigene bysondere Saken behandelden, waarneemen; ende daar be- neevens ook veeltijds daar omtrend seer onagtsaam ende versuiming bevonden werden: Soo hebben als dan ook waarelik die geringe Ingeseetenen seer groote reedenen, om oover die weelde ende bal- daadigheeden der selven seer nijdig ende misnougd te zijn. Dog als de bescheidensten der geringen ende der onbegonstigden Ingeseetenen, als dan sig erinneren, dat die flaaw-ende onagtsaam-beelden in het be- sorgen van het gemeen welvaren, by naast aan den aard der Men- schen vast zijn; Ende dat sy selfs behoorden te vermoeden, in den selven stande weesende, eeven soo agteloose ende versuimig te sul- len zijn: Soo behoorden sy ook als dan opgemelde onagtsaam- ende dwaas-heeden geduldiglik te konnen draagen; Eeven gelijk het Schaap onser FABULE het versuim des Honds, ende de wreed- heid des Wolfs met seer weinig geblaat ende gebaar verdroug. Maar als het gebeurd dat eenige Menschen, volgens reeden en- de billikheid, ofte ook door een bysonder Verband ende Eed, verpligt zijnde voor anderer welvaaren te sorgen, de selven in teegendeel voorbedagtelik, ja onder Regts-ofte heiligheids schijn beschaadigen: Ende insonderheid als het gebeurd dat eenige Ingeseetenen in Regee- ringe ofte eenige hooge Bedieninge aangesteld zijn, alleen om de Vry-en Geregtigheeden van den Staat, als ook het welvaren der gemeene In- geseetenen voor te staan ofte te besorgen, ende den gemeenen Staat, als ook ydere Ingeseetenen binnen in den Staate, alle oover- last ende geweld af te houden, ende ook teegen alle oovervallen ofte geweld van buiten te beschermen: Ende dat sy ook ten dien einde rijkelik beloond werdende, des niet te min selfs onder schijn ... van het Regt einde de gemeene Vryheid der Ingeseetenen voor te staan, voorneemen den Vryen Staat te ooverheeren, ende de gemeene Ma- gistraten, ofte Ingeseetenen tot publike Slaaven te maaken; Soo is, seggen wy, die dubbelde onreedelikheid, ondankbaarheid, ende trowloosheid, gants overdraagelik. Ende voornaamelik is dat alles onverdragelik, wanneer die ver- breeking van allen Regte, Eede, ende Handvesgten, geschied onder het deksel van den waren Godsdienst, het heilig Regt, ofte de gulde dierge- kogte Vryheid des Lands voor te staan; want diergelik Bedrog, Geweld, ofte Ooverheersing als dan soo ondraagelik ende soo smertelik is, dat daar en teegen, om de Voornaamsten, welke aan die schrik- kelike Schelmstukken schuldig zijn, te straffen; ende met eenen te beletten, dat niet meer geschiede, alles te doen geoorlofd is, en ook alles by opgeset behoorde te werden. Eeven gelijk ons Eso- PIS Schaap sig alles sins tegen sijnen bedriegeliken wagthonde stelde. Ende sien wy ook, dat de borgelike Wetten der Grieken ende Ro- meinen, gelijk meende onse Neederlandse, de Menschen alles sins swaarder straffen oover de misdaaden begaan teegen den geenen, welke sy hadden behooren voor alle ooverlast ende geweld te be- schermen, ofte die, welke sy beleedigd hebben, te besorgen. Ende voor soo veele opgemelde misdaaden teegen den Staat, ende de verbreekinge der gemeene Vryheid aangaat, is bekend, dat van ouds veele Republiken in den haaren groote prijsen hebben op- gesteld, om genooten te werden by den geenen die dooden sou de, ofte die gedood had soodaanige een Ingeseetenen, welke volgens pligt ende eede verbonden was ofte is, sijn vry Vaderland te bescher- men tegen alle ooverheersinge, ende des ongeagt selfs tragte, ofte tragt dat te ooverheeren, ofte ooverheerd had. a Ende om niet al te lang te wesen, soo sullen wy in desen de Republik van Athenen voor- draagen, alwaar voor den Raadhuise eene steene Suil was opgeregt, inhoudende deese Solons Wet: ,, Die in deese vrye Stad tragt te ,,heerssen, mag van eenen ydere straffeloos gedood werden, ende ,,moet de dooder voor heilig gehouden zijn, als meede soo moet, ,,die dooder alle des gedooden naagelaatene goederen hebben. Ende als, niet jeegenstaande dese wet, een seer aansienelik Ingesee- ten der Steede, met name Pifistratus, de Republik ooverheerd hebben- Hhh2 a. Cicer. pro Milone epist.Bruti ad Cicer.Eusebv.Philad.20. de, twee Soonen, ende de oudste Hippias in der Heerschappie naa liet, gebeurde dat de tweede, genaamt Hipparchus, sig Koninglik, dat is, soo ontugtig droug, omtrend Armodius ende des selfs Suster, dat Armodius daar in gestijfd ende geholpen weesende, door sijnen getrouwen vriend Aristogiton, in eener volle Vergaaderinge, Hipparchus doode, ende sy ook beiden aldaar sneevelden: Soo veroorsaakte ende berei- de dit voorval de gemoederen der Ingeseetenen soodanig teegen den Oover-heerser, dat ook Hippias binnen drie Jaren daar na genoodsaakt wierd uit Atheenen te vlugten: alwaar daar na een Raads-besluit, ter ver- seekeringe der gemeene Vryheid, tegen de onderneemingen soodani- ger boos-aardige Ingeseetenen: ende onder anderen ook deese Bor- ger-eed, om jareliks in ydere Wijk, op seekeren dage in de Lenten, door yderen Borgere gedaan te werden, vast gesteld wierd in dese woorden: ,,Soo haast ik kan, sal ik met mijne eigene hand dooden den geene ,,die de Vryheid onser Republike tragt te verbreeken, ofte verbroken ,,heeft; als ook den geene, die als dan uit des selfs naame eenige Ma- ,,gistraatelike bedieninge waarneemd. Ende in gevalle ieman sig Heer ,,oover onse Republike maakende, ofte eenen andere daar toe hel- ,,pende, door iemanne gedood werd; soo sal ik den dooder des we- ,,gen voor Gode ende de heilige Engelen alsoo suiver houden, als of ,,hy eenen oopenbaaren Vyand der Republike gedood had. Ende ik ,,sal alle de goederen des gedooden, die onder my mogten weesen, ,,sonder ietwes van dien after te houden, ooverleeveren, soodaanig ,,dat de helft van dien koome aan den geene, die den Oover-heersser ,,heeft gedood, ende de andere helft aan den geene, door wiens raad, ,,aanleidinge, beleid ofte hulp hy gedood is geworden. Ende in- ,,dien de geen, die den Heersser ofte Dwingeland aantast, ofte dood, ,,onderwijlen komt te sneevelen; soo sal ik hem, als ook sijne kinde- ,,ren ende afkoomelingen, eenen met de selve eere als waar meede Ar- ,,modius ende Aristogiton in deese Republik nu ge-eerd werden.a Ende dat de aard der Neederlanderen in desen ook menschelik is, kon- nen wy hier uit merken, dat sy allangs oneindelik veele usurpatien ofte dwingelandien hebbende konnen ten besten inschikken en verdragen, van haare respective Hertogen, Graven ende Vorsten, ende bysonderlik van die uit den Huise van Bourgondien ende Oostenrijk, eer sy Philippus van Hispanien in den Jare 1581. afswoeren, sy nogtans den Hertog van anjou eerst in den Jare 1578. tot beschermer der Neederlandse Vryheid, tegen de dwingelandie der Spanjaarden, ende vervolgens in den Jare 1580. tot Hertoge, Grave ende Vorste oover dese respective Neederlanden beroepen hebbende, ende hy in den Jare 1582. als Hertog van Braband ende Gel- derland, Graaf van Vlaanderen, ende Vorst van Groningen, Ommelanden Etc. den behoorliken Eed afleggende, alle de respective Landen te sullen bestieren naar hare Vry-ende Geregtigheeden, ende middeler wijle de selve te sullen beschermen tegen het geweld den Konings van Hispanien: Soo schooten ende leiden sy hem nog Jareliks seer mildelik ten dien einde toe, boven de bedongene 2400000. andere 1600000. guldens tot de Oorlogs-lasten; ende tot de onkosten sijner Hof-houdinge 600000. ende 16.guldens. Maar wanneer alle dese Eeden ende Mildheeden soo weinig vermogten, dat hy, des ongeagt, onder schijn van voor den Roomsen Godsdienst te yveren, eenige voornaame Steeden, als Antwerpen ende Bruggen, door sijne Krijgsluiden tragtede te bemagtigen, om door de selven alle der gemeene Regenten ende Ingeseetenen Vry-ende Geregtigheeden te verbreeken, ende oover die naar sijne sinnen te konnen heerssen; Soo wierd hy daar in gestut, ende aanstonds, son- der eenige sijne andere usurpatien ofte inbreuken af te wagten, uit de- se Neederlanden verdreeven; sulks hy kort daar aan in Vrankrijk van hartsseere quam te sterven. Ende eeven dus ging het daar na met den Grave van Lycester, wan- neer die in den Jare 1586. in dese Vereenigde Neederlanden voor Gouver- neur ende Capitain Generaal wierd gekooren, met soodanige wettelike groote magt oover de Justitie, Land-ende Krijgs-saaken, als ooit eenig Gouverneur Generaal in dese Neederlanden hadde gebruikt; Ende wierd dese Groot-magt hem opgedragen niet door de Gedeputeerden ter Ge- neraliteit, daar wel op te letten staat, maar door de Gesamentlike Veree- nigde Neederlanden, ofte om beeter ende klaarder te spreeken, door alle de respective Staaten van dien, alle welke afsonderlik in haare Pro- vinciale Vergaderingen daar toe plegtiglik by een gekomen waren, be- slooten hadden, hem tot Gouverneur ende Kapitain Generaal der Vereenigde Neederlanden aan te neemen, ende door hem den By- sonderen Stadhouderen en Kapitainen Generaal der respective Pro- vincien te gebieden, wat sy te doen ofte te laten hadden. Gelijk me- de aanmerkens waardig is, dat hem die magt ook alleen was opge- dragen, om ons tegen de Spaanse Heerschappie te helpen, alle onse Vry- ende Geregtigheeden te verdeedigen: Ende des niet te min soo veinsde hy sig hier een seer groot yveraar voor den Gereformeerden Godsdienst te zijn, ende tragtede hy in den Jare 1587. onder dien schijn verscheide Steeden in Holland door sijne Krijgsmagt voor sig te verseekeren, ende alsoo sijne heerschappie hier te vesten, ende alle deese Ingesee- tenen tot sijne Slaaven te maaken. Maar het selven mislukt zijnde, wierd sulks door den Staten van Hol- land so qualik genomen, dat drie van sijnen aanhang tot Leiden onthalst werdende, hy seide te wesen, dat hy voor sijn eigen hoofd sorgde; ont- sag sig in eenige beslotene Hollandse Stad te komen; vertrok naar Engeland, wierd van sijn Gouverneurschap Generaal ontslagen, ende stierf seer korten tijd daar na, waarschijnelik van spijte ende harts-seere. Welke twee schrikkelike voorvallen, so kort na een in dese Vereenig- de Neederlanden volgenden, eindelik in de Staaten der opgemelde Lan- den so diepe indrukselen op der selven gemoederen hebben gemaakt, dat seedert den Jare 1587. alle voorgaande gedagten van in plaatse van eenen Philippus eenen anders-genaamden, die dog eeven de selve men- schelike geneegendheid soude hebben, om sijne wettelike magt boven en tegen de Wetten deser Landen te vergrooten, als ook om de Vryheid deser Landen te onderdrukken, tot Grave ofte Hertoge te maken, zijn verworpen; ende soo wy hopen, om de Gruwelen, welke onse Voor- ouders in dese Landen voormaals door de selven zijn onderworpen geweest, neevens alle andere schadelikheid van dien te vermijden, in der eewigheid verworpen sullen blijven. Ja dat meer, en seer aanmerkens waardig is, soo hebben wel opge- melde Staten, tot heden toe, geenen Gouverneur ende Capitain ofte Stad- houder Generaal oover alle de Vereenigde Neederlanden willen kiesen, maar heeft yder Landschap sijn eigen bysonder Stadhouder gekooren, hoe- wel de keure van verscheide Provintien veeltijds is gevallen op? eenen ende den selven Menschc. a De sin onser FABULE is derhalven, dat de Menschen onderling wel vele mislagen malkanderem ten goeden konnen houden, ofte wel verdragen; maar dat het voor den selven eene gants onverdragelike saak is, voorbedagtelik te werden beleedigd van eenen die van billik- heid, geboorte ende eedes wegen verpligt is, ende ook rijkelik geloond werd, alleen om den geenen, die hy verkort ofte onderdrukt, in alle hare Vry-ende Geregtigheeden te bewaaren ende te beschermen. a Sie dit alles op de gemelde Jaren by P.C. Hooft. Everhard van Rheid Etc. ende de handelinge der Groote Vergaaderinge des Iaars 1651.

SEQ 72 PARENT embstma_add132 HIM FABLES ; GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK URL_IMAGE embstma_add132_pic447.jpg TIPE emblempictura NEXT embstma_add132_emblem071 IIHIM FABLES ; GUL ; MNE ; EMBLEMS ; ILL_BOOK CAPTION_EN reserved for caption SOURCE_FILE embstma_add132.xml MOTTO_NL_NORM Het zijn de allerquaadste Honden, die haaren eigen Voeder naar der keele bijten LINK_FACSIMILE embstma_add132_fac447 MOTTO_LA

Universus mundus exercet histrioniam.

TYPE emblem pictura PREV embstma_add132_emblem069 MOTTO_NL

Het zijn de allerquaadste Honden, die haaren eigen Voeder naar der keele bijten.

ID embstma_add132_emblem070 MOTTO_LA_NORM Universus mundus exercet histrioniam CHILDREN CHILDREN_SQRT 0