<p>72.De Gevangene Vos ende de Haan.<lb/> EEn hongerige Vos meenende eenen Haane te beloo-<lb/> pen, sag dat hy uit vreese, van hem op eenen Boo-<lb/> me vloog, ende de Vos des niet te min geneegen weesen-<lb/> de den selven te eeten, seide hem, dat daar vreede on-<lb/> der alle leevendige Dieren afgekondigd was; ende dat hy<lb/> derhalven veilig ter aarden needer daalen, ende neevens<lb/> hem sijnen kost te souken vermogt. Waar op de Haan,<lb/> <pb n="embstma_add132_fac466"/> vermoedende sulks door den Vosse gesegt te weesen, om<lb/> hem te bedriegen, ende vervolgens te verslinden, seer<lb/> rekhalsde, als van verre ietwes siende, om daar door des<lb/> te meer des Vossen voorneemen te ontdekken. De Vos,<lb/> dat rek-halsen siende, vroug wat ende waar naar hy dus<lb/> ernstig sag. Ik sie, seide de Haan, twee honden seer<lb/> snel herwaarts loopen: Ende de Vos daar op; Soo is het<lb/> tijd, dat ik my berge. Hoe, antwoorde de Haan, kond<lb/> gy my aanraaden te betrouwen op eene vreede die voor<lb/> ende onder allen Dieren afgekondigd is, ende daar gy u<lb/> selven niet op betrouwen wild? Het is waar, seide de<lb/> Vos, dat de vreede afgekondigd is, maar ik weet niet,<lb/> of de honden van die afgekondiginge sullen hebben gehoord;<lb/> ende nog veel min, of sy sig daar naar sullen willen dra-<lb/> gen. In allen gevalle is het best, dat ik gaa, ende alsoo<lb/> seekerlik mijn vel bewaare Vaar wel,<lb/> Egter gebeurde daar na, dat die selve Vos desen Haan<lb/> soo wel beloerde, dat hy hem schielik ooverviel, ende<lb/> weg droug; terwijle de Boer, als Eigenaar van den Haane,<lb/> met een knuppel voorsien weesende, den Vos naa-liep,<lb/> ende uitschold voor een Roover, die sijne Hoenderen<lb/> diefagtig stal; ende dat de Haan den Vosse seide; Hoort<lb/> gy niet, hoe gy in uwe Eere geraakt werd? waarom swijgt<lb/> gy stille sonder u te verdeedigen, gelijk eenen eedelmoe-<lb/> digen Beeste toekomt? Waar door die Vos soo tot spree-<lb/> ken aangeprikkeld wierd, dat hy beginnende den Boere<lb/> te antwoordenl ,,Dat liegt gy als een schelm; want een<lb/> ,,Haan die in mijn geweld komt, is my niet min eigen, als<lb/> ,,die gy met geweld in uw kot houd en hebt; sulks terwijle<lb/> de vos sijnen mond oopende; de Haan hem ontvloog, seg-<lb/> gende: ,,Dus heb ik onnoosele ten tweeden male my voor<lb/> ,,ofte uit den muile deses losen Vossen bewaard en geredded.<lb/> <pb n="embstma_add132_fac467"/> Eindelik gebeurde, dat die selve Vos verscheide Hoen-<lb/> deren van eenen Boere soo nu ende dan hebbende ge-<lb/> roofd, ende weeder koomende om eenige te rooven, in<lb/> eener strikke, door den Boere daar toe gelegt ende ge-<lb/> spannen, gevangen wierd; in het by zijn van niemanne<lb/> dan van den selven Haane. Sulks de Vos in deser benawd-<lb/> heid des doods zijnde, vergat, dat hy eenmaal den Bok,<lb/> uit enkele roof-gierigheid, ende ook eenmaal den Wolf,<lb/> om sig van sijnen Vyande te ontlasten, beiden in der<lb/> strikke gevangen zijnde, aan eenen Boere, alvoorens van<lb/> hem een deel des beuits bedingende, hadde verklikt.<lb/> Ende derhalven in deesen ellendigen stande den Haan<lb/> tot sig riep, ende seide hem:,,Broeder, heb deerenisse<lb/> ,,met mijn ongeluk, ende ik sal u in der eewigheid dank-<lb/> ,,baar zijn. Wat kan dog mijne dood, ende een hand<lb/> ,,volbloeds, u helpen, die geen vlees eet ofte bloed drinkt.<lb/> ,,Ik bid van u nu geene andere ofte meer genaade, dan<lb/> ,,dat gy eene stond mijn ongeval voor den Boere verswijgd,<lb/> ,,alsoo ik middeler wijle kansse sie, om den strik aan stuk-<lb/> ,,ken te bijten, ende mijn selven alsoo te verlossen. De<lb/> Haan, vreesende dat misschien de Beer niet vaardig by<lb/> der hand zijnde, ende de Vos middeler wijle kloukelikst<lb/> knaagende, den strik breeken ende sig verlossen mogte,<lb/> seide hem:,, Broeder, ik neem uwe beloften aan; en-<lb/> ,,de beloof ik u ook, dat ik my sal onthouden, dit aan den<lb/> ,,Boere te boodschappen; verhaast u niet, maar neem<lb/> ,,alles seeker: ende geloof dat ik meer reeden hebbe, u,<lb/> ,,als den Boere te lieven, alsoo die seekerlik mijnen Hen-<lb/> ,,nen ende Kickenen geen voedsel geefd, dan om haare<lb/> ,,Jongen ende Eyeren te bekoomen, ende om eindelik<lb/> ,,my soo wel als de anderen gemest hebbende, seekerlik<lb/> ,,te dooden: Sulks by den Menschen voor ong geen an-<lb/> <pb n="embstma_add132_fac468"/> ,,der eind te verwagten is, dan eene violente ende on-<lb/> ,,onverwagte dood; daar ik met u in onminne leevende,<lb/> ,,efter mijn leeven hebbe konnen behouden, ende des te<lb/> ,,meer daar van verseekerd ben, nu gy my uwe vrien-<lb/> ,,schap beloofd hebt. De Vos, door ende in deese sijne<lb/> benaawdheid ligt-geloovig zijnde, vertrowde op dit seg-<lb/> gen, beet flaawelik omtrend ende op den Strik, terwij-<lb/> le de Haan den Boere haastig boodschapte, dat de Vos ge-<lb/> vangen was, Ende als die met eene Knodse in sijner<lb/> hand gewaapend zijnde, haastig aan quam, om den Vos<lb/> te dooden, seide de Vos, dat siende: ,, Ag my ellendige<lb/> ,,al te ligt-geloovende, die my hebbe ingebeeld, dat een<lb/> ,,Haan my trow soude weesen, daar ik mijn leeven soo<lb/> ,,veele van sijne Hennen ende Kiekenen hebbe Gedood.<lb/> </p>

<p>Uitlegging der Woorden.<lb/> De Ouden hebben hier met den VOSSE verstaan,<lb/> een schrander Mensch, die van listige greepen ende<lb/> streeken meend te leeven,<lb/> Met den HAANE, een Mensch van gemeen verstand,<lb/> kennisse ende oordeel.<lb/> DAt de Menschen op driederlei wijsen tragten haar oogwit te be-<lb/> reiken, is eenen ydere bekend. Namelik, door eene ooverwee-<lb/> gende kraft, ? anders gesegt geweld, eenige Menschen te dwingen; of<lb/> wel door andere Menschen te bedriegen en te verraden; of eindelik met<lb/> goed te doen ofte wel te ooverreeden, en soodanig wel te raden, dat hoe-<lb/> wel die raad ten onsen voordeele strekt, de selve des niet te min<lb/> ook waarelik gedye ten voordeele des geraaden. Ende meenen<lb/> wy het selven ook eenigsins in het voorgaande te hebben aange-<lb/> <pb n="embstma_add132_fac469"/> roerd. Belangende het eersten, is nu aan te merken, dat ieman die<lb/> sijne sterkte ofte magt wel meet, ende daar op bowd, gemeene-<lb/> lik sijn oogwit bekomt, maar ook het verkreegene niet behoud,<lb/> dan soo langs als die sijne ooverweegende magt duurd: ende dat het<lb/> selven gemeenelik niet seer lang duurd, is om dat aan de andere<lb/> sijde alle Menschen van regts weegen meenen onderling gelijk te<lb/> zijn, ende dat sy derhalven met seer groote reeden geduuri tee-<lb/> gen dien dwange aandringen, tot dat sy die dwingende Menschen<lb/> ooverrompelen, ende haar ook die magt om dat quaad weeder<lb/> te konnen doen, benoomen hebben.<lb/> Daar in teegendeel Menschen, die met anderen soodaanig han-<lb/> delen, dat sy die met goede reeden oovertuigen ende haar doen be-<lb/> grijpen, dat de raad, die sy geeven aan beiden, ofte ten minsten<lb/> aen den geraaden nut ende dienstig is, veeltijds haar oogwit be-<lb/> reiken, ende ook altijds te bereiken, ende 't verkreegene te be-<lb/> houden, behoorden: dewijl de geneegendheid om sijn eigen In-<lb/> terest te bejaagen, ofte te willen bejaagen, ende dat verkreegen<lb/> hebbende te behouden, aan den Menschen eigen is, ende dien-<lb/> volgende in der eewigheid duuren kan, ofte sal.<lb/> Ende wat het derden aangaat, naamentlik sijn oogwit te willen<lb/> bereiken door liegen, bedriegen, ende verraaden; is kennelik, dat<lb/> het selven niet staat te gelukkenm dat ten zy die Verraader ofte Be-<lb/> drieger voor vast steld, dat hy soo schrander ende klouk, ende de<lb/> Geraade soo grof ende onvoorsigtig sal weesen, dat hy het bedrog<lb/> niet sal vermerken. Ende oovermits de Menschen in het gemeen<lb/> een al te groot gevoelen van hare eigene kennisse ende bequaam-<lb/> heeden hebben; ende daar en teegen eene al te kleine van andere<lb/> Menschen, daar sy sig als dan by vergelijken; Soo siet men ook<lb/> veeltijds gebeuren, dat die Bedriegers ende Verraaders haar oogwit<lb/> niet bereiken, ende in steede van dien selfs bedroogen ofte ver-<lb/> raaden werden. Gelijk wy hier sien, dat de Vos den Haane oover-<lb/> vallen hebbende, hem eenen seer korten tijd in sijner muile weg<lb/> droug: Ende dat het hem ontschietende, den Haan met der ver-<lb/> kondiginge des Vreedes te bedriegen, hy in teegendeel met de<lb/> twee andere gevallen selfs van den onnooselen Haane bedroogen<lb/> ende verraaden wierd.<lb/> <pb n="embstma_add132_fac470"/> Ende gelijk wy meenen, dat dit wel een deel der Ieere? onser<lb/> FABULE is; Soo meenen wy ook het voornaamste oogwit dee-<lb/> ser onser FABULEN te zijn, te leeren, dat die Menschen, wel-<lb/> ke groote herts-togten onderworpen zijn, gedurende de selve seer<lb/> ligtelik bedroogen ende verraaden konnen werden. Het welk wy<lb/> ook eenigsins voor deesen aangeweesen hebben: Sulks nu alleen<lb/> in het bysonder aangemerkt behoorde te werden, dat wanneer ons<lb/> eene Vrees des doods, ofte onses geheelen verderfs bevangd, wy voor<lb/> dien tijde daar van sodanig beseeten werden, dat by-na alle onse ge-<lb/> heugenis van voorleedene saken, en ons goed oordeel, ons schijnd te<lb/> begeeven. Gelijk wy hier sien, dat die ooverschrandere en wijse Vos,<lb/> schielik ende buiten sijne verwagtinge, in eener strikke gevangen<lb/> zijnde, niet bedenkt, dat sijn leven den Haane wel schaden, maar<lb/> niet baaten kan, als ook, dat hy veele sijner Hennen ende Kie-<lb/> kenen gedood had, ende daar en booven deesen eigensten Haan in<lb/> sijner muile hebbende gegreepen, weg te voeren ende te dooden<lb/> getragt had; het welk hy nogtans wel had behooren indagtig te<lb/> weesen, om sig daar naar te konnen dragen: maar sien wy dat hy<lb/> alleen om die soobere reeden, dat de Haan kooren ende geen vlees<lb/> at, vertrowde in deeser benaawdheid weesende, dat die Haan hem<lb/> uit die angsten des doods soude laaten ontspringen.<lb/> Ende op dat wy ons moogen verseekeren, dat meest alle Men-<lb/> schen, in den stande des Vossen zijnde, diergelijke ofte nog groot-<lb/> tere dwaasheeden plagten te begaan, soo sullen wy het volgende <lb/> hier by vougen. Het is bekend, a dat, volgens goede oude gewoon-<lb/> ten, alle de goederen der verstorvene Duitsen vervielen op haare<lb/> naaste Maagen, sonder dat aldaar eenige de minste Testamenten, Co-<lb/> dicillen, ofte Donatien mortis cansa, anders gesegt Uitterste Willen, of-<lb/> te maakingen, bekend waren; tot dat sy, Christenen geworden zijn-<lb/> de, in steede van daar door in hare Siele oover haren toekomenden<lb/> stande geruster te werden gemaakt, dan sy in het Heidendom waren<lb/> geweest, en met meer vreugde een eewig salig leven te gemoet te<lb/> sien; nademaal sy volgens het eenig waarhaftig geloof nu in desen te<lb/> betrouwen behoorden op Godes oneindelike wijsheid, goedheid en magt,<lb/> gelijk meede insonderheid op sijne heilige, desen aangaande geoo-<lb/> penbaarde Beloften: Soo zijn sy in teegendeel, door de geld-ende<lb/> eer-gierigheid der Papen ende Monniken, soo verre van dien spoo-<lb/> <pb n="embstma_add132_fac471"/> re afgeleid, dat sy seederd dien tijd by naast, geduurende haar<lb/> geheel leeven, schijnen bevangen geweest te zijn met de angsten<lb/> des doods, ende der eewige verdoemenisse; ofte ten minsten met de <lb/> verwagtinge der onuitspreekelike smerten des Vaageviers. Als wan-<lb/> neer die selve Paapen ende Monniken haar ook hebben doen geloven,<lb/> dat het de allerbeste Aalemissen waren, niet als sy den warelik behouf-<lb/> tigen Menschen van hare goederen ietwes mede deelen, maar wel als<lb/> sy haare tijdelike goederen in haar leven ofte wel na hare dood, op<lb/> de Roomse wijse, door Testamenten ofte Maakingen, deeden koomen<lb/> ende vervallen aan Kerken ofte Kloosteren: jaa ook, dat nog meer is,<lb/> wanneer sy haare Landen, Regten, ende Goederen, door giften<lb/> onder den leevenden, mits daar oover behoudende het bewind en-<lb/> de het vrugt-gebruik, ofte de lijftogt; den selven Kerken ofte Kloosteren<lb/> oover gaaven: terwijle die Paapen ende Monniken haar als dan ver-<lb/> seekerden, dat sy, sulks gedaan hebbende, ten jongsten dage en-<lb/> de ook aanstonds op haar sterven, suiven souden weesen, by Gode<lb/> ende alle de Heilige Engelen. Gelijk de selve Paapen ende Monniken<lb/> in volgende eewen, wanneer sy het Vagevier hadden bedagt, haar<lb/> ook verseekerden; ende Borgen daar vooren bleven, dat ten min-<lb/> sten wegens te doene Sielmissen, haare Sielen gebeeterd, ende voor<lb/> de vlamme des viers verkoeld souden werden.<lb/> Sulks dese onnoosele verschrikte Christen Menschen dus verleid<lb/> wierden, om warelik tegen hare kinderen en naaste Maagen, welke sy<lb/> billik meest souden lieven, de aller-grootste wreedheeden te ge-<lb/> bruiken, met haar te ontneemen het gunt van geboortens wegen<lb/> haar toequam, ende waar door sy sig eerlik souden geneeren: om<lb/> in teegendeel daar meede te voeden, in alle sorgeloosheid, seer<lb/> groote Heeren, soo in het Kerkelike als in het Weereldliken te maaken.<lb/> Gelijk wy sien, dat onses weetens nergens dan in Duitsland, de Bu-<lb/> koppen ende Abten het weereldlik Regts-gebied oover alle hare Ingesee-<lb/> tenen Leeken ook ouffenen.<lb/> Ende dat de selve misslagen ook in het Weereldliken werden be-<lb/> <pb n="embstma_add132_fac472"/> gaan, van Menschen die vreesen geheel verdorven ofte gedood<lb/> te sullen werden, leerd ons de Graafvan St. Paul, Constabel van<lb/> Vrankrijk, welke in de Historien een seer wijs Heer, ende een<lb/> seer loose oude Vos geweest te zijn, vermaard is. Wanneer die<lb/> den Koning van Vrankrijk, ende den Hertog van Bourgondien, door<lb/> veele voorgaande Saaken, vertoornd hebbende, vreesde dat sy<lb/> hem in sijne sterke Steeden, St. Quintin ende Han, beleegeren,<lb/> dooden ofte verderven souden, ende des wegen ook in den Jare<lb/> 1475. soodaanig in sijnen oordeelen ofte sinnen bedwelmd wierd;<lb/> dat of hy wel seekerlik met eenen seer grooten Schat naar Duitsland<lb/> trekken, en sig aldaar needer setten konde, tot dat die sware bui oo-<lb/> ver was; hy des niet te min verkoos te doen, het argsten dat hem<lb/> soude hebben konnen oover koomen, naamelik, op toesegginge<lb/> des Hertogen van Bourgondien, dat hem niet quaads soude geschie-<lb/> den, sig in des selfs sijns Vyands handen oover te geeven: alwaar<lb/> hy door dien Hertoge Karel, wanneer die alle sijne naa te laaten<lb/> Schat bedongen had, aan den Koninge Ludowik van Vrankrijk oo-<lb/> vergeleeverd zijnde, door des Konings gebod, hoewel des onschul-<lb/> dig zijnde, als Crimen Majestatis begaan hebbende, te Parijs oopent-<lb/> lik wierd onthalst. a<lb/> Het is derhalven de sin deser FABULE, dat de vreese des doods<lb/> veeltijds de allerwijste Menschen onbequaam maakt, om wel te kon-<lb/> nen oordeelen wat haar te doen ofte te laaten staat, ende dat sy<lb/> derhalven, voor dat sy met die Vreese bevangen werden, rijpelik<lb/> by sig selven behoorden te ooverleggen, ende te besluiten, met<lb/> welke Vrienden sy in soo eenen stande zijnde geraakt, sig van Vrien-<lb/> den, die buiten dat gevaar zijn, behoorden te laten raaden, ende<lb/> der selven raad te volgen.<lb/> </p>

74

embstma_add132

FABLES

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

embstma_add132_pic465.jpg

emblempictura

embstma_add132_emblem073

FABLES

GUL

MNE

EMBLEMS

ILL_BOOK

reserved for caption

embstma_add132.xml

Die eenen Bedrieger bedriegd, verdiend eenen Stoel in den Heemele

embstma_add132_fac465

<p>Fallere fallentem non est fraus.</p>

emblem pictura

embstma_add132_emblem071

<p>Die eenen Bedrieger bedriegd, verdiend<lb/> eenen Stoel in den Heemele.</p>

embstma_add132_emblem072

Fallere fallentem non est fraus